وحيد صابرى
جزيره كيش، سرگذشتى دراز و پر فراز و نشيب در تاريخ ايران و خليج فارس داشته است.اين جزيره از دوران باستان تا عصر صفويان، به تناوب از دوره هاى رونق و آبادانى نسبى برخوردار بوده است. متاسفانه به دليل وقفه ها و ضربه هاى تاريخى در سده هاى اخير و افول نقش اقتصادى كيش، نشانه هاى زيادى از تاريخ و فرهنگ قديمى كيش باقى نمانده است با وجود اين معدود آثارى كه از فرهنگ مادى و معنوى اين ديار به جاى مانده، از ارزش كيفى بالايى برخوردار است كه در پرتو توسعه جديد كيش مجال بازيابى و بازسازى پيدا كرده است.جزيره كيش با وسعتى بيش از ۹۰ كيلومتر مربع در فاصله ۱۸ كيلومترى ساحل جنوبى ايران (۳۰۰ كيلومترى غرب بندرعباس) حدود ۸ قرن پيش، مركز تجارى پر آوازه اى در خليج فارس محسوب مى شد و فعاليت هاى تجارى بين ايران، چين، آفريقا و اروپا از بنادر اين جزيره كوچك انجام مى گرفت. بعد از رونق گرفتن جزيره هرمز، فعاليت هاى تجارى كيش رو به افول رفت و كيش يك دوران طولانى سكونت و انزوا را تجربه نمود.پس از پيروزى انقلاب اسلامى در سال ،۱۳۶۱ جزيره كيش به عنوان نخستين منطقه آزاد كشور برگزيده شد. پس از مدت كوتاهى جاذبه هاى توريستى و تجارى كيش مورد توجه قرار گرفت. انتخاب كيش به عنوان منطقه آزاد و برخوردارى سرمايه گذاران از معافيت هاى گمركى و ديگر قوانين حاكم بر مناطق آزاد، اين جزيره را به منطقه اى جذاب براى فعاليت هاى اقتصادى بدل كرده است. جهانگردى و بازرگانى مهمترين فعاليت هاى اقتصادى كيش را تشكيل مى دهند. جزيره كيش با برخوردارى از ۱۴ بازار كوچك و بزرگ، حدود ۷۵۰۰ تخت اقامتى در هتل ها و انواع امكانات تفريحى سالانه پذيراى حدود يك ميليون نفر مسافر ايرانى و خارجى مى باشد. فعاليت هاى صنعتى به شكل كنترل شده نيز در شهرك هاى صنعتى كيش رونق دارد.آب هاى جزيره كيش به خاطر مرجانى بودن بزرگترين آكواريوم خدادادى است كه هر بيننده اى مى تواند با چشم غير مسلح تمامى موجودات دريايى زيرآب را مشاهده كند اين آب ها از لحاظ شفاف و زلال بودن در سطح منطقه بى نظير است كه همه اين ها مرهون وجود انبوهى از مرجان ها در اين آب ها است.ساحل جزيره كيش يكى از زيباترين سواحل دنيا با وجود ماسه هاى مرجانى است كه در هر سحر با رنگ هاى طبيعى جلوه مى كند و در ساعات گوناگون روز جلوه هاى بديع و زيبايى از شاهكارهاى خلقت را نمايش مى دهند.
بناهاى تاريخى سابقه سكونت در جزيره كيش بسيار طولانى است.شهر حريره در شمال جزيره كه از حدود ۸۰۰ سال پيش بر جاى مانده، يادگارى از دوران شكوفايى كيش است. باستان شناسان محدوده شهر حريره را ۱۲۰ هكتار تعيين كرده اند و تاكنون مجموعه هاى خانه اعيانى، حمام، محدوده صنعتى و مسجد آن شناسايى شده است.روزگارى مشهورترين مرواريد جهان از اطراف كيش و جزيره بحرين صيد مى شد و نام اين دو به همراه مرواريد، نشانه  برترين و پرطرفدارترين نوع آن براى مشكل پسندان بود انواع مشهور مرواريدهاى كيش عبارتند از: يكه، گلوه، بدله، ناعم، صدف هايى كه در كيش براى مرواريد آن صيد مى شوند به اندازه يك جفت نعلبكى چاى خورى است.
آبزيان و جانوران دريايى
مرجان جانورى دريايى، در آب هاى گرم با پايه آهكى، كه گونه هاى متنوع دارد.قرمز آن جزو سنگ هاى قيمتى است و به احجار كريمه معروف و در جواهرسازى به كار مى رود.مرجان كيش بيشتر به رنگ ليمويى مايل به سفيد است. پوشش روين جزيره كيش از پايه آهكى و ساير اعضاى بدن اين جانور كه شبيه شاخ هاى كوتاه قد مى باشد، تشكيل شده است.دور تا دور جزيره را خليجى بزرگ و كم نظير فرا گرفته كه انواع و اقسام آبزيان را به فراوانى در دامان گرم خود مى پروراند كه علاوه بر آن كه از نظر تغذيه بهترين مواد گوشتى را عرضه مى كند ديدار زيباترين ماهيان جهان را هم از قايق هاى كف شيشه اى در برخى از نقاط ساحل به طور مستقيم و بالاخره در محل آكواريوم جزيره، در معرض ديد گردشگران قرار مى دهد.

باستان شناسان موفق شدند كه يك بخارى قديمى را كه متعلق به ۳ تا ۸ هزار سال قبل است، در پارك بزرگ Ridgely امريكا كشف كنند.زمانى كه حفاران تعدادى سنگ آتشزا را در عمق ۲۰ سانتيمترى زير خاك پيدا كردند، موفق به يافتن اين گودال آتش ساز شدند و با حفارى هاى بيشتر در عمق ۳پايى زمين به سنگ هاى گرد و مدورى دست يافتند.كاوشگران به دنبال تحقيقات و آزمايش هاى انجام شده بر روى اين سنگ هاى كثيف و نمونه هاى يافت شده توانستند قدمت تقريبى آن ها را تشخيص دهند.در سال گذشته باستان شناسان مصنوعات زيادى را از اين منطقه كشف كرده بودند كه شامل تجهيزات و وسايل سرخپوستان و امريكايى ها و نيز سرنيزه هاى مربوط به جنگ سال ۱۸۶۲ بود.اين بخارى كه ظاهراً توسط قبايل سرخپوست كه بعد از مينه سوتا قصد استراحت در اين منطقه را داشته اند، ساخته شده است، اگر واقعاً به همان ميزان كه باستان شناسان تخمين زده اند قديمى باشد، كهن ترين نمونه اى است كه تاكنون در Ridgely يافت شده است.

فواره هاى طبيعى در بالاى كوه هاى مشرف به شهر ملكان پديدار شده است.در يك پديده نادر در يك ماه گذشته در شهرستان ملكان در استان آذربايجان شرقى سه فواره جوشان از دل خاك در ارتفاعات كوه هاى شيخ الاسلامى اين شهرستان شروع به فوران كرده است.شاهدان عينى مى گويند ارتفاع يكى از اين فواره هاى طبيعى تا ۱۵ متر مى رسد ولى در مدت چند ساعت فقط پنج دقيقه فوران مى كند و مزه آن نيز شبيه نوشابه هاى گازدار است.به عقيده صاحب نظران، وجود زمين آهكى و بارش زياد باران در سال گذشته و بهار امسال موجب شده قسمتى از لايه هاى درونى اطراف اين فواره ها خالى شود.اين پديده استثنايى و منحصر به فرد موجب تعجب و شگفتى مردم شده است، به طورى كه روزانه جمع زيادى از مردم براى ديدن آن به اين محل سفر مى كنند.ماه گذشته اولين فواره به طور طبيعى تراوش نمود كه ارتفاع آن چهار متر بود و كارشناسان زمين شناسى بر اين باورند در آينده فواره هاى متعدد طبيعى در اين منطقه ظاهر خواهد شد.

روستاى هزاوه زادگاه قهرمان مبارز استعمار، اميركبير، ميرزا بزرگ قائم مقام و ميرزا ابوالقاسم قائم مقام، بوده و علاوه بر ويژگى تاريخى منحصر به فرد داراى ذخاير آب فراوان، آب و هواى كوهستانى و چشم اندازهاى طبيعى و معمارى زيبا است.اين روستا در فاصله ۱۶ كيلومترى شمال غربى شهرستان اراك كه ناحيه اى از دهستان فراوان بخش فرمهين با دو هزار و ۷۳۶ تن سكنه قرار گرفته است.قدمت هزاوه با توجه به سفال هاى پيدا شده بر اساس مطالعات باستان شناسى بر روى تپه تاريخى هزش قرن پنجم هجرى را به ما نشان مى دهد.مقبره شاهزاده احمد بر روى بلندترين قسمت روستا واقع در محله بالا از ديگر آثار با ارزش هزاوه مى باشد، بنيان اين مقبره به دوره ايلخانان مى رسد.اين روستا داراى بافت پيچيده اى است كه از خانه هاى سنگى، گلى به صورت پلكانى، بر دامنه شيب كوه ها قرار گرفته، اين خانه ها اكثراً از گل، سنگ و چوب ساخته شده و داراى سقف هاى مسطح هستند.خانه هاى هزاوه اكثراً بر روى صخره و كوه ساخته شده اند.روستاى هزاوه در بيشتر ايام سال معتدل و نستباً سرد مى باشد، براى مقابله با اين مساله بيشتر ساختمان ها را رو به جنوب ساخته تا حداكثر استفاده از خورشيد برده شود. ديوار خانه ها اكثراً ضخيم و از جنس خشت، چينه و گل است و همچنين ايجاد اتاق كرسى از ويژگى هاى معمارى اين روستا مى باشد.روستاى هزاوه با داشتن تاريخ پربار يكى از زيباترين روستاهاى استان مركزى محسوب شده و داراى زيرساخت هاى مناسب گردشگرى بوده و شرايط لازم را براى تبديل شدن به دهكده توريستى تاريخى دارا مى باشد.

تحقيقات چند سال اخير نشان مى دهد كه خوك هاى آبى(فك هاى) درياچه خزر، (بزرگترين درياچه جهان)، در حال نابودى هستند.سال هاى طولانى است كه زندگى ساكنان اطراف درياى خزر تحت تاثير رقابت هاى نفتى دگرگون شده و به همين خاطر بزرگترين درياچه  بزرگ جهان، به عنوان رقابتى ترين حوزه نفتى جهان در ميان پنج كشور حاشيه آن نيز شناخته مى شود.با اين همه، خزر در حاصل تجربه كردن اتفاقات ناگوارى نيز هست كه مسير آن ها را بايد در ژاپن، انگليس، اسكاتلند، هلند و ايرلند شمالى جست وجو كرد.
يك گزارش علمى كه حاصل تحقيق پژوهشگران پروژه سم شناسى برنامه محيط زيست خزر و با همكارى موسسات تحقيقاتى كشورهاى حاشيه خزر و چندين مركز تحقيقاتى در اروپا و ژاپن است، نشان مى دهد كه حدود ۱۰ هزار خوك آبى (فك) خزر تنها در فاصله پنج ماه يعنى از ماه آوريل تا اوت سال ۲۰۰۰ در اثر ابتلا به نوعى بيمارى ويروسى به نام «سى.دى.وى» (C.D.V) از بين رفته اند.فك هاى خزرى كه به نام علمى «فوكا كاسپيكا» شناخته مى شوند، از جمله نادرترين جانوران شناخته شده روى زمين هستند طول آن ها گاه به ۱۶۰ سانتيمتر و وزنشان در زمان بلوغ به ۱۰۰ كيلوگرم مى رسد، اما نكته حائز اهميت در دوره زندگى ۵۰ ساله فك هاى خزرى اين است كه آن ها به سواحل ايران بيش از سواحل چهار كشور حاشيه اى ديگر نزديك مى شوند، زيرا زمستان ها را به عنوان فصل زادآورى بر روى قطعات يخى سواحل شمالى مى گذرانند.

به گفته سرپرست اداره ميراث فرهنگى و گردشگرى لالى، روستاى «بنه وار» به عنوان يكى از روستاهاى هدف گردشگرى كشور تصويب شد.نجفى با اشاره به اين كه نوع معمارى اين روستا همچون بافت قديمى شهر شوشتر است و زيبايى آن كمتر از ماسوله نيست، اظهار كرد: مصالح معمارى به كار رفته در بناهاى آن بيشتر سنگ هاى منطقه و ملات به كار رفته در آن ها گچ كوره است. از بناهاى معروف اين منطقه قلعه بنه وار است. اين بنا در ۲۸ كيلومترى شرق شهرستان لالى و در ۲۰۰ كيلومترى مركز استان(اهواز) قرار دارد. قلعه بنه وار در كنار رودخانه تلوك و چشمه زلال و خروشان بى بى ترخون واقع است.نجفى ادامه داد: در قسمت غربى قلعه و بر روى يك تپه سنگ نوشته اى وجود دارد كه با خط نسخ نوشته شده و بيشتر كلمات آن خواندنى است. متاسفانه اين سنگ نوشته به دليل اين كه در فضاى باز قرار داشته بر اثر فرسايش با باران و ساير عوامل جوى بعضى از كلمات آن از بين رفته است. در ضلع شرقى قلعه نيز بقاياى دو مسجد ديده مى شود كه در مجاورت آن ها آثارى از يك قبرستان مشاهده مى شود. بقاياى ۱۲ سنگر(دژبانى) را هم مى توان در اطراف قلعه ملاحظه كرد كه براى امنيت بيشتر و جلوگيرى از حملات دشمنان مسووليت حراست و نگهبانى شهر(قلعه) را داشتند و هرگونه ورود و خروج از طريق آن ها تحت كنترل بوده است.

كرمانشاه زيستگاه نادرترين گونه سوسمار جهان به نام «جكو» است كه اين گونه تاكنون در هيچ يك از نقاط جهان ديده نشده است.به گفته محققان، كرمانشاه به لحاظ وجود كوه ها، غارهاى آبى و خشكى عمودى و افقى، جنگل ها، مراتع و تالاب هاى گوناگون مناطق مناسبى را جهت رشد و پرورش گونه هاى مختلف گياهى و جانورى به وجود آورده است.سوسمار جكو كرمانشاه گونه نادر و آخرين بازمانده نسل نوعى از خزندگان است كه تنها در شمال شرقى كرمانشاه و در «غار» كوچكى واقع در كوه هاى «بيستون» ديده شده است. جكو يك سوسمار «غار زى» است كه تنها در يك ناحيه بسيار محدود در جهان يعنى در سقف غار كوچكى در كوهى ما بين «بيستون و سنقر» در كرمانشاه زندگى مى كند.اين سوسمار به علت حساسيت نسبت به نور آفتاب، فقط شب ها از غار خارج مى شود و به خاطر شبگرد بودن آمار دقيقى از تعداد آن نمى توان ارايه داد و تاكنون ۱۵ تا ۲۰ عدد از اين گونه شناسايى شده است اين خزنده تخم گذار است و در سال يك يا دو بار تخم مى گذارد و غذاى اين جانور حشرات است. طول بدن اين سوسمار حداكثر ۸ سانتيمتر است و رنگ آن كرم و خاكى است به طورى كه سطح شكمى آن سفيد تر و پشت آن تيره تر است و سطح پشت آن پوشيده از برجستگى هاى زگيل مانند است.عمر اين خزنده حدود ۱۰ تا ۱۵ سال است، كه در سن ۳ تا ۴ سالگى به سن بلوغ مى رسد ودر زمان تولد حدود يك گرم وزن دارد و حداكثر وزن آن پس از بلوغ به ۸ تا ۹ گرم مى رسد، مار و بعضى از پرندگان مهمترين دشمنان او در طبيعت هستند.مهمترين دشمن اين موجود نيز به طور غيرمستقيم انسان است زيرا با روشن كردن آتش در داخل غار و تخريب زيستگاه آن مى تواند باعث نابودى اين موجود شود. كوچك بودن، كم بودن از نظر تعداد، زندگى در يك ناحيه بسيار محدود و تعلق داشتن به گونه اى بسيار قديمى از خزندگان در ۶۰ ميليون سال پيش از علت هاى منحصر به فرد بودن اين خزنده است. هم اكنون يك نمونه از اين سوسمار نادر در موزه تاريخ طبيعى كشور سوئد نگهدارى مى شود.

محققان اندونزيايى در مرداب هاى جزيره بورنئو موفق به كشف گونه جديدى مار شده اند كه مى تواند رنگ پوست خود را تغيير دهد.به گزارش پايگاه اينترنتى آسوشيتدپرس، توانايى تغيير رنگ پوست در برخى از حيوانات خزنده مانند آفتاب پرست ديده شده است، اما مشاهده اين پديده در مارها بسيار نادر است و هنوز شناخته نشده است.دكتر «مارك آيوليا» يك خزنده شناس آلمانى مى گويد من يك مار قهوه اى مايل به قرمز را در يك سطل تاريك قرار دادم. پس از چند دقيقه رنگ پوست مار تقريباً به طور كامل سفيد شده بود.

استان اردبيل بيش از ۲۱ حمام تاريخى دارد كه يكى از آن ها حمام شيخ صفى با حدود ۳۰۰ سال قدمت است.اين حمام كه هشتى زيبايى با گنبد كروى دارد، يكى از قديمى ترين حمام هاى استان اردبيل به شمار مى رود.در رخت كن حمام چهار رواق تعبيه شده كه تاق هاى جناقى با اندازه مختلف روى آن ها بنا شده اند. برتاق نماى حمام، نيم گنبدهايى استوار هستند و ديوارها و سقف حمام نقاشى هايى تزيينى داشته اند.حمام شيخ صفى  دو شاه نشين بزرگ دارد كه به خزينه آب گرم مى رسند.

گروهى از باستان شناسان مغربى اسكلت انسانى را با قدمت پنج هزار سال در اين كشور كشف كردند.
به گزارش شبكه تلويزيونى العربيه، اسكلت اين انسان كه به شيوه اى معين در غارى از شمال شرق مغرب دفن شده بود، بقاياى نخستين انسان كامل در اين كشور محسوب مى شود.اين اسكلت متعلق به فردى بود كه صد و هفتاد سانتيمتر قد داشته و به بيمارى درد مفاصل مبتلا شده بود.باستان شناسان همچنين در اين غار بقاياى چند حيوان را با قدمت پنج هزار سال كشف كردند.

دانشمندان و ديرينه شناسان امريكايى موفق شدند پس از گذشت ۸۰ سال بار ديگر نمونه حيرت انگيزى از يك هزار پاى نادر را در كاليفرنياى مركزى شناسايى كنند.اين هزارپاى بسيار نادر كه در واقع پرپاترين موجود زنده روى زمين است بيش از ۶۰۰ پا دارد و در مقايسه با انواع ديگر هزار پاها شباهت بيشترى به «هزارپا» دارد..اما اكنون دانشمند ۲۸ ساله اى از دانشكاه كاروليناى شرقى به همراه برادرش شانس مشاهده مجدد اين نوع هزارپاى نادر را به دست آوردند.

بقاياى جسد يك ماموت با قدمت بيش از سى هزار سال در بستر رودخانه اى در منطقه سيبرى روسيه كشف شد.غواصان روسى هنگام تمرين در رودخانه اى در سيبرى به طور تصادفى اين ماموت را يافتند. بقاياى اين ماموت شامل جمجمه- دو عاج و ستون فقرات است و بيش از سيصد كيلوگرم وزن دارد.ماموت ها از دهها هزار سال پيش در مناطق سيبرى و خاور دور روسيه مى زيستند.روسيه سال گذشته اسكلت كامل يك ماموت را در نمايشگاهى در ژاپن به معرض نمايش گذاشت كه مورد استقبال فراوان بازديدكنندگان قرار گرفت.

محوطه تاريخى بيستون در فهرست ميراث جهانى يونسكو ثبت شد.
معاون رييس سازمان و رييس پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى گفت: اكنون بيستون به تمام مردم دنيا تعلق دارد و وظيفه ملت ايران و به خصوص مردم كرمانشاه است كه از اين اثر حفاظت بيشترى كنند تا بيستون حفظ و به آيندگان منتقل شود.
سيد طه هاشمى افزود: وجود طولانى ترين كتيبه حجارى شده در بيستون و رمزگشايى خط ميخى در جهان با استفاده از اين كتيبه، محوطه تاريخى بيستون را در جهان بى نظير كرده است.
پرونده ثبت بيستون پيش از طرح در اجلاس سى ام، يونسكو مشكلاتى داشت؛ مسوولان سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى براى آن كه ترديدى در ثبت اين اثر ارزشمند در فهرست ميراث جهانى باقى نماند به يونسكو تعهد دادند كه كارخانه پتروشيمى واقع در حريم منظرى اين مجموعه ساخته نشود و كارخانه اى هم كه در اين محدوده وجود دارد، با گياهان و درختان پوشانده شود؛ تا اين اقدام، حريم منظرى بيستون را حفظ كند.
محدوده بيستون با يك هزار و ۶۵۰ هكتار وسعت و حريم ۳۶ هزار هكتارى، ارزش هاى تاريخى، طبيعى و زيست محيطى متنوعى دارد كه هر كدام به تنهايى در فهرست ميراث جهانى مى توانند ثبت شوند؛ اما آن چه بيستون را در جهان معرفى مى كند، كتيبه  بزرگ داريوش است كه به ۵۲۰ سال پيش از ميلاد تعلق دارد.
آثارى كه در پرونده بيستون براى ثبت در فهرست ميراث جهانى معرفى شده اند، شامل كتيبه بيستون، مجسمه هركول، فرهاد تراش، بناى ساسانى، كاروانسراى ايلخانى، كاروانسراى بيستون، نقش برجسته بلاش، محوطه تاريخى پارتى و سراب بيستون هستند كه به عنوان عرصه تاريخى با مركزيت كتيبه بيستون پيشنهاد شده اند.
بيست و هشت اثر ثبت شده در محدوده بيستون قرار دارند و كاوش هاى باستان شناسى اين محدوده، سابقه سكونت در دشت بيستون را به ۷۰ هزار سال پيش برده كه در اين دوره، زندگى به صورت متوالى جريان داشته است.
به گزارش ايسنا، تاكنون مجموعه هاى تاريخى چغازنبيل(دوراونتاش)، تخت جمشيد(پارسه، پرسپوليس) و ميدان نقش جهان(ميدان امام-ره-) هرسه در تاريخ ۱۹ ارديبهشت ماه ،۱۳۵۸ مجموعه تاريخى تخت سليمان در تاريخ ۱۴ تيرماه ،۱۳۸۲ پاسارگاد و منظر تاريخى و فرهنگى ارگ بم(پس از زلزله) هر دو در تاريخ ۱۶ تيرماه ۱۳۸۳ و گنبد سلطانيه در تاريخ ۲۴ تيرماه ۱۳۸۴ از ايران در فهرست ميراث جهانى ثبت شده اند.
البته ايران براى سال ۲۰۰۷ ميلادى امكان ثبت اثرى تاريخى را در فهرست ميراث جهانى از دست داده است؛ چرا كه پرونده آماده شده درباره قره كليسا از نظر كارشناسان يونسكو ناقص تشخيص داده شد و ايران فرصتى براى ثبت اثرى تاريخى در سال آينده نخواهد داشت.

نقش هاى گليم نقش برجسته ايلامى، گليم هشت هزار ساله كشف شده در آناتومى تركيه و قالى دو هزار و ۵۰۰ ساله پازيريك را يادآورى مى كند.
گليم از ديرباز در زندگى عشيره اى مردم استان ايلام نقش داشته و به سبب قدمت تاريخى و سنخيت با نوع زندگى مردم فلات ايران، همواره از ارزش بالايى برخوردار بوده است.
گليم نقش برجسته به دليل ريزه كارى هاى هنرمندانه اش نخستين گليم كشف شده را در تركيه يادآورى مى كند كه هشت هزار سال قدمت دارد و هم چنين يادآورى نخستين قالى پازيريك كشف شده به وسيله پروفسور ردنكو- باستان شناس روسى- است كه قدمت آن به سه هزار و ۵۰۰ تا ۵۰۰ سال پيش از ميلاد مى رسد و از درون يك مقبره كشف شده است.
قالى پازيريك در سال ۱۹۴۹ ميلادى كشف و نقش هاى آن در آثار تاريخى ايران مانند پارسه (تخت جمشيد) ديده شده است. به همين دليل، برخى از هنرشناسان معتقدند كه آن قالى در ايران بافته شده است و به دوره هخامنشى تعلق دارد.
گليم نقش برجسته، تلفيقى از گليم ساده و گره قالى است و كاربرد گره تركى در آن به پيشينه استعمال آن توسط بافندگان ايلامى بازمى گردد.