همه ما ياد گرفته ايم كه با نوزادان و كودكان مطابق سنشان رفتار كنيم و از آن ها انتظارات بى جايى نداشته باشيم. ولى هنگامى كه نوبت به نوجوانان مى رسد لحظه اى مانند يك بزرگسال با آن ها برخورد مى كنيم و لحظه اى ديگر با آن ها درست مانند يك كودك رفتار مى كنيم. يك روز به آن ها مى گوييم: تو ديگر بزرگ شده اى و لباس پوشيدنت بايد مانند يك فرد بزرگسال باشد و درست در همان روز به آن ها مى گوييم فلان كار را نمى توانند انجام دهند، چون هنوز بچه هستند. درك اين موضوع براى نوجوانان بسيار سخت است، زيرا آن ها فكر مى كنند به اندازه كافى بزرگ شده اند و دوست دارند آزاد باشند. ولى متاسفانه كمتر تمايل دارند زير بار مسووليت بروند. برعهده شماست كه مسووليت پذيرى را به مرور زمان به آن ها ياد دهيد و انتظار نداشته باشيد كه آن ها يك شبه آن را فرا گيرند.
با آن ها بسيار دوستانه ارتباط برقرار كنيد
پسر كوچكم بسيار دقيق و مقرراتى است. به عنوان مثال اگر بخواهم به او كارى بگويم، بايد كاملا به او توضيح دهم كه دقيقا از او چه مى خواهم. قبلا وقتى به او مى گفتم ظرف هاى غذايت رابشوى، پيش خود فكر مى كردم كه بعد از شستن، آن ها را خشك مى كند. ولى بعد ديدم كه دقيقا همان كارى را كه به او گفته بودم، انجام داده است، نه بيشتر و نه كمتر. با او جر و بحث مى كردم كه چرا بعد از شستن ظرف ها، آن ها را خشك نكرده است. به مرور زمان متوجه شدم كه بايد به صورت كاملا شفاف و روشن منظور خود را به او منتقل كنم. يعنى به او بگويم: «بعد از شستن ظرف ها، آن ها را خشك هم بكن.» اين رفتار اصلا ارتباطى با سن و سال او ندارد، بلكه شخصيت او اين چنين است. من بايد كاملا در حرف زدن با او دقيق باشم و هر كارى مى خواهم او انجام دهد، به طور واضح برايش توضيح دهم. اگر شخصى از من بپرسد ساعت چند است؟ مى گويم: دو و چهل و پنج دقيقه. ولى او مى گويد: دو و چهل و پنج دقيقه و بيست ثانيه. اين دقت و ريزبينى جزيى از شخصيت اوست. براى ارتباط با او من نيز بايد اين چنين باشم. بنابراين بهتر است والدين از خصوصيات اخلاقى فرزندشان مطلع شوند تا راحت تر بتوانند با يكديگر ارتباط برقرار كنند و دچار سوء تفاهم نشوند.
شما از والدين تان چه توقعاتى داشتيد؟
بيشتر ما، دوران نوجوانى خود را به خاطر داريم. انتظاراتى كه از پدر و مادرمان داشتيم، كاملا در ذهن مان نقش بسته است. هنگامى كه من نوجوان بودم، بسيار دوشت داشتم والدينم در بحث هاى دوستانه ما شركت كنند، با ما شوخى كنند، بخندند، به آهنگ هاى مورد علاقه من گوش كنند، در مورد مباحثى كه من دوست داشتم صحبت كنند، اعمال مرا زير ذره بين نگذارند، داورى نكنند و مرا به خاطر اين كه به مسايل سطحى و ظاهرى توجه مى كنم، سرزنش نكنند. يادم مى آيد مادرم بيشتر اوقات مرا جلوى دوستانم تحقيرمى كرد و همين موضوع باعث شده بود كه من خيلى سخت دوستانم را به منزلمان دعوت كنم. در آن موقع فكر مى كردم مادرم اصلا احترامى براى من قايل نيست. در نتيجه من نيز در آن سن و سال نمى توانستم احترام اورا به خوبى نگاه دارم.
اگر مى خواهيد فرزندتان به شما احترام بگذارد و براى حرف شما ارزش قايل شود، بايد به او احترام بگذاريد و شخصيت او را همان گونه كه هست، بپذيريد.
مشكلات نوجوانان
مسايل كم اهميت در نظر فرزندان، بسيار مهم و پيچيده جلوه مى كنند. لحظه اى خود را به جاى نوجوانتان بگذاريد. فرض كنيد به يك مورد خاص بسيار اهميت مى دهيد و براى شما خيلى مهم است، بعد والدينتان به خاطر اين عقيده به شما نادان و ابله بگويند و يا شما را دلدارى بدهند كه اين موضوع زياد مهم نيست، نبايد خود را ناراحت كنيد، قدر خودتان را نمى دانيد و خيلى خوش شانس هستيد. احتمالا شما با اين طرز برخورد بسيار آزرده خواهيد شد.
مطمئن باشيد هيچ كس دوست ندارد احساساتش ناديده گرفته شود، به ويژه نوجوانان كه بسيار حساس و زودرنج هستند واز كاه كوه درست مى كنند. بنابراين صبور باشيد، مشكلات او را درك كنيد و هيچ گاه او را به دليل داشتن چنين عقايدى تحقير نكنيد.
اصول اساسى تربيتى
كنار آمدن با نوجوانان بدان معنا نيست كه ناسزا، توهين، شكستن و يا پرت كردن اشيا از جانب آن ها را تحمل كنيد. شما به عنوان يك پدر و مادر آگاه بايد با فرزندتان بنشينيد و در مورد رفتارهاى پسنديده و ناپسند آنان صحبت كنيد. اين عمل براى هر دوى شما مفيد است. بكوشيد فرزندتان را تشويق كنيد آراء و پيشنهادهاى خود را در مورد صحبت هاى شما بدهد و با يكديگر به نتيجه دلخواه برسيد. به او با دقت گوش دهيد. به شخصيت او احترام بگذاريد و براى تصميم گيرى هاى او ارزش قايل شويد. به هنگام صحبت با يكديگر بكوشيد ارتباط برقرار كنيد و تنها مانند يك سخنران يك طرفه صحبت نكنيد و به طرف مقابلتان اجازه صحبت بدهيد. اگر اين كار را نكنيد، او فكر مى كند كه شما دوست نداريد صحبت هاى او را بشنويد. بنابراين هنگامى كه دچار مشكلى شويد، آن را با شما مطرح نخواهد كرد و اين سرآغاز به وجود آمدن نگرانى، استرس، ترس و يا غم در وجود اوست و همه اين ها در نهايت منجر به افسردگى او خواهد شد. مطمئنا والدينى كه اجازه صحبت كردن به فرزندشان را در مواقع بحرانى نمى دهند و براى آن  ها هيچ گونه ارزشى قايل نيستند، در آينده پشيمان مى شوند و خود را سرزنش خواهند كرد. هنگامى كه فرزندتان كار ناشايستى انجام مى دهد و يااز شما تقاضاهاى نابجايى دارد، او را تنبيه كنيد. بسيار شنيده ام كه والدين مى گويند براى آرام نگاه داشتن فضاى خانه، هر گونه رفتار ناشايست فرزندشان را مى پذيرند. اين نوع برخورد در درازمدت مشكلات فراوانى را براى شما و فرزندتان ايجاد مى كند، به اين صورت كه شما همواره احساس حقارت مى كنيد و نوجوانتان نيز عادت مى كند كه احساسات ديگران را به راحتى پايمال كند.
به آن ها مسووليت دهيد
يكى از مشكلاتى كه اغلب والدين دارند اين است كه وقتى به فرزندشان كارى مى دهند، آن ها به سختى حاضر به انجام آن مى شوند. در عوض مرتب از شما لباس، پول و... مى خواهند. با پسر و يا دخترتان در اين مورد گفت وگو كنيد و براى خودتان برنامه ريزى كنيد و به يك توافق دو طرفه برسيد. بهتر است بعضى اوقات هنگامى كه كار خوب و پسنديده اى انجام دادند، يكى از چيزهايى را كه دوست دارند، براى آن ها تهيه كنيد، البته يادتان باشد تعادل را برقرار كنيد تا آن ها نسبت به اين عمل شرطى نشوند. با اين كار شما حس مسووليت پذيرى را در آن ها تقويت مى كنيد. به آن ها توضيح دهيد افرادى كه مسووليت پذير هستند؛ بيشتر مورد علاقه و احترام ديگران قرار مى گيرند. شايد فرزند شما اكنون قدر زحمات شما را متوجه نشود ولى مطمئن باشيد هنگامى كه زندگى مستقل تشكيل داد، همه صحبت هاى شما را به خاطر مى آورد و در آن موقع تا ابد سپاسگذار شما خواهد بود. در نهايت نكته بسيار مهم اين است كه همواره به آن ها بگوييد كه دوستشان داريد.
دكتر امين شادخواه
مشاور خانواده

همه ما غذاهاى خانگى را دوست داريم، حتى اگر يك نيمروى ساده تخم مرغ باشد! اما بچه ها هميشه دوست ندارند و تمايل آن ها نخست به دستپخت شما و سپس به رفتارهاى تغذيه اى تان بستگى دارد. در نوشتار زير به ۱۰ مورد براى مصرف غذاى سالم از سوى كودكان اشاره مى شود.
۱- بر روى غذاها نام «بد» يا «خوب» نگذاريد، غذا را با چيزهايى كه فرزندتان به آن دلبستگى دارد مانند ورزش و ظاهر مقايسه كنيد.
واژه هايى نظير: خوشمزه و مقوى بودن و يا فلان ويتامين را داشتن وانگهى اجازه دهيد بچه شما درباره پروتئين كم چربى مانند بوقلمون و كلسيم در محصولات لبنى كه بيشتر به كار تمرينات ورزشى مى آيد، اطلاعات كسب كند.
۲- غذاها و دسرها را محدود نكنيد: رژيم غذايى سبب افزايش خطر بيمارى هايى مانند با اشتهايى و يا حتى پرخورى عصبى در كودكى و بزرگسالى مى شود.
۳- غذاها و ميوه ها را در دسترس بگذاريد: فرزند شما غذا و يا ميوه اى را مصرف مى كند كه كاملا در دسترس اش باشد. بنابراين ميوه را درون كاسه اى خوشرنگ بر روى ميز بگذاريد، براى عصرانه سيب بياوريد. به خاطر داشته باشيد كودكان شما مى توانند فقط غذايى كه شما براى همه اعضاى خانواده تدارك ديده ايد انتخاب كنند.
۴-آن ها را به خاطر خوردن غذاهاى سالم تشويق كنيد. به رويشان لبخند مفتخرانه بزنيد و به آن ها بگوييد خيلى باهوشند.
۵- همواره نسبت به خريد غذاهاى غيرسالم اعتراض كنيد و انتخاب بچه ها را هميشه كنترل كنيد. بكوشيد خوردن شكلات رابا ميوه همراه نماييد. ميوه خشك شيرين نيز در منزل مى تواند ميان وعده خوبى باشد.
۶- غذا مهم تر از آن است كه به عنوان جايزه از آن استفاده كنيد. اين موضوع مى تواند سبب بروز وزن اضافى در بزرگسالى شود.
۷- صرف شام خانوادگى بهترين روش تغذيه كودكان است در عين حال از بدآيندها و خوشايندهاى غذايى او بيشتر مطلع خواهيد شد.
۸- سرسفره براى فرزندتان غذا بكشيد و از او بخواهيد اندازه غذا و يا تنوع آن را تعيين كند.
۹- غذاها را نمره گذارى كنيد نه ارزش گذارى صرف! چنان چه فرزندتان غذايى از گروه سبزيجات انتخاب كرد، نمره بيشترى بدهيد و جايزه غيرغذايى برايش در نظر بگيريد.
۱۰- هرگز تشخيص خيلى چاق يا خيلى لاغر بر روى كودكانتان نگذاريد. در صورت غيرطبيعى بودن وزن آن ها، رژيم غذايى خودسرانه تجويز نكنيد و بدون سرزنش كردن كودك از مشاوران تغذيه كمك بخواهيد.

برخى مى گويند لباس آدم تا حد زيادى شخصيت انسان را نشان مى دهد و بى ترديد كفش هاى تميز و مرتب بخشى از اين شخصيت است!
۱- اگر كفشتان خيس شد: كفش هاى چرمى را هيچگاه در آفتاب يا كنار بخارى و يا شومينه خشك نكنيد بلكه درون آن را با روزنامه خشك پركنيد تا رطوبت داخل آن گرفته شود و پس از خشك شدن، روى آن را پوليش يا واكس بزنيد.
۲- كفش ها را واكس بزنيد: براى اين كار ابتدا گرد و غبار آن را با يك دستمال بگيريد. چنان چه واكستان تمام شد مى توانيد روغن زيتون را با يك اسفنج روى كفش خوب بماليد و سپس با دستمال، روغن اضافى را پاك كنيد.
كفش هايتان براق و تميز خواهد شد.
۳- اگر كفش كتانى شما تنگ است: نخست كفش ها را بشوييد يا خيس كنيد و همان طور بپوشيد تا خشك شود. در اين صورت اندازه و قالب پاى شما را مى گيرد.
۴- وقتى كفش شوره مى زند: معمولا روى كفش  در اثر راه رفتن در باران و برف، شوره مى زند به طورى كه هر چه كفش را بشوييد و يا واكس بزنيد اين لكه هاى سفيد پاك نمى شوند براى حل اين مشكل با اسفنج آغشته به سركه سفيد، كفشتان را پاك كنيد.
۵- پاك كردن كفش جير: براى پاك كردن كفش جير نخست از يك مداد پاك كن كمك بگيريد و خطوط و لكه هايى را كه روى كفش افتاده پاك كنيد. سپس با يك برس نرم كفش، روى آن بكشيد تا گرد و غبار آن پاك شود. وانگهى گرفتن كفش جير روى بخار كترى به كفش شما جلاى ويژه اى مى بخشد.
۶- پاك كردن كفش هاى مردانه: كفش آقايان اغلب خيلى زود كثيف مى شوند و اگر همسرتان بعد از يك روز كارى با كفش هاى خاك آلود وارد خانه شد، غر نزنيد و نگران نباشيد.
ابتدا با يك دستمال غبارهاى روى كفش را پاك كنيد و سپس با كمى روغن زيتون كفش را روغنى كنيد و يك ساعت بعد آن ها را واكس بزنيد.
۷- اگر كفش ورزشى نو خريديد: زمانى كه نو است و هنوز نپوشيده ايد كمى پودر نشاسته روى آن بپاشيد تا بعدها آسان تر تميز شوند.
۸- پاك كردن كفش هاى كتانى: كفش هاى كتانى هم خيلى زود كثيف مى شوند. بهترين روش، استفاده از شامپوى فرش براى تميز كردن اين كفش هاست. براى اين كار مانند روش شامپو زدن به فرش عمل كنيد.
۹- صاف نگه داشتن چكمه هاى بلند: هنگامى كه مى خواهيد چكمه هاى بلند خود را در كمد نگه داريد از چه روشى استفاده مى كنيد تا ساق چكمه صاف بايستد؟ راه حل آن ساده است چند ورق روزنامه را لوله كنيد و در ساق چكمه بگذاريد و يا حوله اى دور لوله مقوايى دستمال آشپزخانه (رول) بپيچيد و درون چكمه هايتان قرار دهيد.

موضوع ايمنى كوله پشتى با فرا رسيدن سال نو تحصيلى بار ديگر قوت گرفت.
فيزيوتراپ ها معتقدند: «استفاده نامناسب از كوله پشتى و سنگينى  بيش از اندازه آن، مى تواند احتمال آسيب به ستون فقرات را در كودكان افزايش دهد. گاه كمردرد شايع در ميان افراد بزرگسال ناشى از مسايلى است كه در كودكى سبب ناراحتى در كمر و ستون فقرات شده است. براى ايمنى در استفاده از كوله پشتى به موارد زير توجه كنيد:
الف- هر دو بند آزاد كوله پشتى را به شانه بيندازيد تا وزن آن بهتر توزيع شود و در وضعيت همتراز و متقارن قرار گيرد. در صورت استفاده از يك بند به تنهايى، يك سمت بدن وادار به تحمل همه سنگينى كوله پشتى مى شود.
ب- بار كوله پشتى نبايد بيش از ۱۰ تا ۱۵ درصد وزن كودك باشد بنابراين فقط وسايلى را بردارند كه براى همان روز مورد نياز است. سنگين ترين وسايل بايد به كمر و پشت نزديكتر باشند تا از كشش و درد ماهيچه و مشكلات ديگر جلوگيرى شود.
پ- بندهاى روى شانه بهتر است به گونه اى تنظيم شوند كه كودك بتواند به سهولت كوله را به دوش بيندازد و يا بردارد و همين طور دستانش را آزادانه حركت دهد.
البته اين بندها شل و گشاد هم نبايد باشند.
ت- هنگام به شانه انداختن يا جابه جايى كوله پشتى بر روى دوش، مراقب باشيد ستون اصلى اندامتان را پايدار و محكم نگه داريد و بيش از اندازه نپيچيد. كوله پشتى بايد بر روى محكم ترين ماهيچه هاى قسمت ميان كمر قرار بگيرد.
ث- بهتر است بخش عقبى كوله و همچنين شانه ها، لايه گذارى شده باشند تا فشار وارد آمده كاهش يابد.
ج- جيب ها و قسمت هاى متعددى داشته باشد تا سنگينى بار موجود در كوله پشتى پخش شود و همين طور دسترسى به وسايل راحت تر باشد.
چ- جنس و مواد روشن منعكس كننده به كاررفته در آن حتماً امكان ديده شدن در شب را نيز فراهم كند.
ح- دست كم كمر و قفسه سينه داراى بند باشد تا مقدارى از سنگينى از پشت و شانه ها به مفصل هاى ران و جلوى تنه منتقل شود.
خ- تغيير در وضعيت بدن حين استفاده از كوله پشتى، تقلا براى به دوش انداختن يا جابه جايى، احساس درد، سوزش يا بى حسى در بازوها و نقاط قرمز بر روى شانه ها در كودك به شما هشدار مى دهند كه كوله پشتى او بسيار سنگين است، بنابراين رعايت كردن موارد بالا اهميت بيشترى مى يابد.

گرچه عمر فندق تر و تازه در بازار ميوه و تره بار چندان به درازا نمى كشد اما سراغ فندق خشكى كه حدود ۶۰ درصد روغن دارد را مى توان از بيشتر آجيل فروشى ها گرفت. دانه معطرى كه گذشته از خواص غذايى و دارويى در صنعت عطرسازى و نقاشى هم كاربرد گسترده و تعيين كننده اى دارد. فندق درخت نيست، درختچه اى است به ارتفاع ۲ متر كه گاه به ۶ متر هم مى رسد. البته اگر هواى منطقه مساعد باشد! گياه فندق پوششى سبزرنگ دارد كه پس از خشك شدن به تدريج از آن جدا مى شود.
تركيب فندق: مغز فندق مقدار زيادى فسفر دارد. پروتئين، مواد چرب، كلسيم، فسفر و پتاسيم از ديگر تركيبات تشكيل دهنده فندق است.
خواص فندق: از نظر طب قديم ايران، اين دانه روغنى گرم و خشك است و سرد مزاجان بهتر است آن را با آب و عسل و گرم مزاج ها همراه با سكنجبين بخورند. خواص فندق بيشمار است چندان كه محققان تغذيه در يك عبارت كلى مى گويند: «فندق براى همه اعضاى بدن مفيد است به ويژه : روده، معده، سرفه، درد سينه و كبد. اين دانه روغنى مانند يك سم زدا عمل مى كند و به خاطر داشتن فسفر زياد براى كسانى كه فعاليت فكرى دارند بسيار مناسب است. فندق غذاى مناسبى براى افراد پس از بيمارى است و از آن جا كه داراى مقدار كمى نشاسته است و برعكس مواد معدنى بسيار دارد، غذاى فوق العاده اى براى مبتلايان به بيمارى قند به شمار مى رود.

انواع ترشى ها نه غذا به شمار مى روند و نه دسر بلكه دررديف هاى چاشنى هاى خوشمزه اند. محققان تغذيه معتقدند چنان چه بيش از سه ماه از زمان تهيه ترشى بگذرد تقريبا تمام خواص خود را از دست خواهد داد. به باور آنان، بهترين زمان مصرف پس از تهيه ترشى، حداكثر يك ماه است. بنابراين اندازه مواد اوليه ترشى را در حد مصرف تان در نظر بگيريد.
ترشى مخلوط
مواد لازم: هويج: نيم كيلو، سيب زمينى ترشى: ۲۵۰ گرم، گل كلم: ۵۰۰گرم، خيار: ۵۰۰گرم، فلفل سبز: ۱۵۰ گرم، سبزى (نعنا،مرزه، ترخون و شويد) به مقدار لازم، فلفل دلمه اى: ۲۵۰ گرم، سير: ۱۵۰ گرم، كرفس: يك بوته جوان، ادويه، نمك و فلفل و زردچوبه: به مقدار لازم و سركه: بين ۳ تا ۴ كيلو.
چگونگى تهيه: سبزى و سركه و ادويه و نمك و فلفل را با هم مخلوط كرده و بگذاريد ۲ ساعت بماند. اكنون تمام سبزيجات را پس از خرد كردن با هم مخلوط كنيد و سپس در يك ظرف بزرگ سركه و سبزى را به آن بيفزاييد و خوب با هم مخلوط كنيد. كار ترشى انداختن شما تمام است كافى است آن رادر يك ظرف مناسب دردار بريزيد و يك هفته در جاى تقريبا خنك بگذاريد.
- محققان تغذيه خوردن اين ترشى تازه را به وقت سحرى در ماه مبارك رمضان به شما توصيه مى كنند.

تغذيه مناسب همواره به عنوان يكى از محورهاى مهم بهداشتى مورد عنايت بوده و تاثير رشد و سلامتى كودكان و نوجوانان را به ميزان زيادى مى توان بر اين امر مربوط دانست. بيمارى غالبا يكى از پيامدهاى سوء تغذيه است و سوءتغذيه نيز معمولا نتيجه بيمارى است. كودكان گرفتار سوء تغذيه كه دوران كودكى را پشت سر مى گذارند چون از توانايى ذهنى و بدنى بى بهره اند با آينده هايى بى محتوا مواجه مى شوند. سو تغذيه ميل به تحرك و كنجكاوى را ضعيف مى كند و بازى و فعاليت هاى كاوشگرانه را كاهش مى دهد، اين آثار و نتايج به خودى خود بر رشد ذهنى و شناختى فرد آسيب مى رسانند. بچه هايى كه از ابتداى زندگى از يك تغذيه مناسب استفاده مى كنند در آينده از يك زندگى خوب و نيرومند بهره مند مى شوند، زمانى كه كودكان از تغذيه مناسب و تناسب فيزيكى خوبى برخوردارند تعداد كمى از باكترى هاى خطرزاى مجاور آن ها مى توانند ايجاد صدمه نمايند. بدن هاى سالم بهتر مى توانند با ميكروب مبارزه كنند. بالعكس در مواردى كه كودكان از تغذيه مطلوب برخوردار نبوده و ضعيف هستند، آثار مخرب باكترى ها بسيار بدتر است. و در واقع بدن آن ها قوى نيست كه بتواند در مواجه با باكترى هايى كه تكثير مى يابند و سبب بيمارى مى گردند مقابله كند. از اين رو رسيدگى و توجه به امر بهداشت دانش آموزان در زمينه هاى مختلف از جمله ارايه آموزش هاى لازم و فراهم آوردن شرايط مناسب جهت تغذيه ميان وعده به دليل تاثير افزايش آن در ميزان يادگيرى و سلامتى كودكان و نوجوانان از اهميت خاصى برخوردار است. باتوجه به اين كه معمولا صبحانه به دلايل مختلف از جمله بى توجهى والدين، ضعف مالى خانواده ، دوست نداشتن صبحانه، نداشتن وقت، بدغذايى، عدم احساس گرسنگى و... از برنامه  غذايى كودكان و نوجوانان حذف مى گردد. در اينجاست كه نقش ضرورى پايگاه هاى تغذيه سالم مدارس (بوفه هاى مدارس) جهت تامين يك ميان وعده مقوى و سالم و رشد عادات صحيح غذايى و پيشگيرى از مشكلات تغذيه اى دانش آموزان بيش از پيش نمايان مى گردد. صرفه هزينه  به منظور بهبود وضع تغذيه دانش آموزان يك ضرورت است و نيز مى توان ادعا نمود كه در شمار با صرفه ترين سرمايه گذارى هاست. اهميت مدرسه و الگوهاى آموزشى و پرورشى آن در ايجاد عادات صحيح غذايى و نيز ضرورت نقش فرهنگ سازى بوفه هاى مدارس كه مى بايست در شناساندن اهميت تغذيه مناسب در رشد دانش آموزان ايفا نمايد برهمگان آشكار است. آموزش و پرورش بايد با برنامه ريزى هاى خود بتواند در راه بهبود بهداشت و تغذيه و افزايش آگاهى هاى مردم نسبت به انتخاب مواد غذايى صحيح و عادات صحيح مطلوب نقش موثرى ايفا كند و از هدر رفتن سرمايه ملى جلوگيرى نمايد. از آنجايى كه غالبا نگاه مدارس به بوفه ها سود محور مى باشد لذا بر آموزش و پرورش فرض است كه براى تغيير اين نگرش چاره انديشى و تدابير موثرى را اتخاذ نمايد، به نحوى كه مسوولان و مديران به اين باور برسند كه توجه به تغذيه كودكان و نوجوانان و برآيند مطلوب آن يعنى تامين رشد و سلامت آنان و نيز توجه به نيازها و شناخت كمى و كيفى انرژى مورد نياز آنان مى تواند در سازگارى هاى جسمى و روحى دانش آموزان تاثيرات به سزايى داشته و بالطبع منجر به افزايش بهره ورى در برنامه ريزى هاى آموزشى و بازدهى تحصيلى گردد. در آستانه سال تحصيلى جديد و فرصت باقيمانده تا بازگشايى مدارس لازم است به منظور بهبود وضع تغذيه دانش آموزان و ايجاد عادات غذايى صحيح، پايگاه هاى تغذيه سالم مدارس (بوفه ها) مورد ساماندهى قرار گيرد. و در اين راستا توجه به موارد ذيل تاكيد گردد:
الف) شرايط فيزيكى پايگاه تغذيه سالم و رعايت بهداشت محيط:
- استفاده از فضاى مخصوص با درب و پنجره و شيشه سالم و مجهز به تورى جهت جلوگيرى از ورود حشرات وگرد و غبار.
- قابل شست وشو بودن ديوار و كف
- برخوردارى از نور كافى و مناسب
- برخوردارى از تهويه مناسب و مجهز به هواكش
- داشتن قفسه بندى مناسب
- داشتن درپوش مناسب چاه، ظرفشويى، دستشويى و صابون مايع
- مجهز به پيشخوان و ميز كار سالم با روكش از جنس قابل شستشو
- استفاده از سطل هاى زباله در دار قابل شست وشو با كيسه زباله
- نظافت روزانه محيط پايگاه تغذيه اعم از اجاق گاز، ظرفشويى، پيشخوان يا ميزكار، كف و ديوار و شيشه
- نظافت يخچال و رعايت نكاتى از قبيل: كنترل مداوم درجه سرماى يخچال، شستن ميوه و سبزيجات قبل از گذاشتن دريخچال، خارج كردن مواد غذايى كپك زده از يخچال، عدم استفاده از كيسه هاى پلاستيكى بازيافت شده در يخچال.
ب) بهداشت كاركنان پايگاه تغذيه سالم
- دقت لازم در داشتن صلاحيت كار فروشندگان آزاد طرف قرارداد كه در بوفه ها به كار گرفته مى شوند.
- داشتن كارت صحت سلامت معتبر
- الزام به داشتن پوشش مناسب به رنگ روشن، دستكش يكبار مصرف و پوشش موى سر
- تاكيد بر رعايت بهداشت فردى (دست ها، ناخن، مو و...)
ممانعت از به كارگيرى كاركنان دچار بيمارى هاى مسرى و داشتن زخم باز در دست وصورت تا بهبود كامل.
- ملزم نمودن فروشندگان به گذراندن يك دوره آموزشى بهداشتى كوتاه مدت قبل از شروع به كار از طريق كارشناسى بهداشت و تغذيه
ج) بهداشت مواد غذايى پايگاه تغذيه سالم
- استفاده از مواد غذايى مجاز داراى بسته بندى بهداشتى با كيفيت مناسب و مورد تاييد وزارت بهداشت و درمان
- استفاده از مواد غذايى بسته بندى شده داراى پروانه ساخت و بهره بردارى، تاريخ توليد و انقضاء مصرف
- استفاده از مواد اوليه مرغوب در تهيه و طبخ اغذيه گرم و سرد
- ضدعفونى كردن ميوه و سبزيجات مورد استفاده و...
- رعايت بهداشت در پخت غذا از قبيل عدم مصرف روغن استفاده شده در سرخ كردنى ها.
- استفاده از لفافه مناسب براى عرضه مواد غذايى.
- استفاده از مواد غذايى مجاز از قبيل: انواع بيسكويت ساده و سبوس دار، كيك، كلوچه، خشكبار، انواع نان و پنير و كره، انواع ساندويچ (مرغ، كوكو، تخم مرغ)، آش، عدسى، خوراك لوبيا، ميوه ها، آب ميوه، دوغ، ماست، فرنى، شيربرنج، بستنى هاى پاستوريزه
- عدم استفاده از خوراكى  هاى غيرمجاز به ويژه نوشابه هاى گازدار، سوسيس، كالباس، چيپس، پفك كه با ايجاد اختلالات تغذيه اى سلامت دانش آموزان را به مخاطره مى اندازد. اميد است در ساختار جديد معاونت پرورشى و تربيت بدنى، مسوولان به سلامت دانش آموزان و ارتقاى بهداشتى و تغذيه آنان نگاه ويژه داشته باشند تا از طريق جلب مشاركت عمومى و با رويكرد علمى به ويژه ارايه الگوهاى تغذيه سالم دستيابى به شيوه زندگى سالم ميسرشود.
فريده رفيعى
كارشناس بهداشت و تغذيه