محمدرضا هاديلو
۲۶ آذرماه امسال، مركز همايش هاى بين المللى صدا و سيما ميزبان محققين و پژوهشگران بسيجى اى بود كه گرد هم آمده بودند تا همايش پرشكوهى با نام «بسيج و قدرت نرم» را برگزار نمايند.
همايشى كه به ادعاى اكثر صاحبنظران به خاطر عنوان جديد و مهمش مورد اقبال بسيار خوبى قرار گرفت.
در ابتداى همايش، سردار محمد تولايى، رئيس پژوهشكده ارتش ۲۰ ميليونى با اشاره به تحولات صورت گرفته در ارتباطات جهانى و تغييرات انجام شده در مفاهيم مختلف اطلاعات، جهان را داراى حركت به سمت مولفه هاى قدرت نرم دانست و با ذكر ايده هايى مبنى بر قدرت نرم در عرصه بين المللى گفت: «اين اصطلاح اگر چه قدمتى طولانى دارد اما توجه به آن موضوعى جديد و نظريه اى تازه محسوب مى شود.»
رييس شوراى راهبرى همايش بسيج و قدرت نرم با اشاره به قدمت قدرت نرم در تاريخ اسلامى ادامه داد: «مرورى بر مبانى انديشه سياسى اسلام و تجربه حكومت اسلامى در صدر اسلام و انقلاب اسلامى، گوياى ظرفيت هاى بالاى نظرى- كاربردى در اين زمينه است كه ما را بر آن داشت تا با تحليل، طراحى و ارايه علمى مقالات در اين همايش، گونه اى از استقلال هويتى و توانمندى گفتمان اسلامى - ايرانى را در پاسخ به پرسش هاى اساسى جهان معاصر به نمايش بگذاريم.»
دكتر تولايى با عنوان كردن اينكه بسيح يك «ايده كامل و جامع»  در انقلاب اسلامى است گفت: «بسيج به عنوان يك نهاد مردمى، انقلابى و مكتبى با سطح پوشش گسترده، توانمندى هاى متنوع و جايگاه اجتماعى معتبر، اين امكان را دارد كه خود را به عنوان توليدكننده، تقويت كننده و نشردهنده قدرت نرم معرفى نمايد و به اهداف راهبردى خود كه همانا، ايجاد عمق استراتژيك براى حفظ، توسعه و تعميق انقلاب اسلامى از طريق نهادسازى و سازماندهى زيرساخت هاى فراگير مردمى با فرهنگ اسلامى است، نايل آيد. كاربردهاى نرم بسيج در معادلات قدرت، موضوع مهم و داراى مصاديق تجربى بسيارى است كه كمتر به آن توجه شده است.»
در ادامه برنامه، رييس دانشكده امام حسين (ع) گفت: «قدرت بسيج معادلات كلاسيك را برهم زده و نوعى فوق العادگى ايجاد مى كند.»
على حسينى تاش با اشاره به تحولات دو دهه اخير در عرصه بين المللى، آن را حركت از گفتمان مادى گرايانه به غير مادى تعبير كرد و گفت: «با اين تحولات براى عرضه گفتمان جمهورى اسلامى ايران، عرصه بيشترى باز مى شود و توجه بيشترى را جلب مى كند.»
وى يادآور شد: «برگزارى همايش هاى اين چنينى كه در جهت شفاف سازى گفتمان انقلاب مى تواند كمك كند، بسيار ارزشمند است و بايد از آن تقدير كرد.»
حسينى تاش با بيان اينكه بسيج يكى از مهم ترين دستاوردهاى انقلاب است گفت: «وقتى از بسيج سخن مى گوييم، منظور هم ايده بسيج است و هم پديده بسيج. ايده و نظريه بسيج فراتر از پديده بسيج است و ايده بسيج جلوه اى از خود را در دفاع مقدس نشان داد.»
به جرات همايش بسيج و قدرت نرم را مى توان جزو برترين همايش هاى سال در نظر گرفت.
عنوان بسيار مهم و جذاب و اساسى، حضور ميهمانان صاحبنظر و كارشناسان بزرگ و ارايه مقالات جامع و كارآمد از جمله ويژگى هاى اين همايش بود.
دكتر اصغر افتخارى در مورد پيشينه قدرت نرم در حكومت هاى اسلامى و ايران گفت: «تجربه حكومت دينى و انقلاب اسلامى حاوى ظرفيت هاى بالاى نظرى و كاربردى است كه بايد تحليل، طراحى و به صورت منسجم و علمى ارايه گردد.»
معاون پژوهشى دانشگاه امام صادق (ع) با عنوان كردن اين مطلب كه مقوله قدرت به دليل توسعه مفهومى اش مورد توجه بسيارى از تحليلگران و انديشه گران بوده و همين امر موجب شده نظريه پردازى آن رونق يابد ادامه داد: «كمتر نظريه اى را مى توان سراغ گرفت كه همچون «وجود قدرت نرم» در تحليل هاى اقتصادى، سياسى و اجتماعى حضور پررنگ داشته باشد. كاربردهاى نرم بسيج در معادلات قدرت، موضوعى مهم و داراى مصاديق تجربى بسيار است كه كمتر به آن توجه شده است.»
دبير كميته علمى همايش «بسيج و قدرت نرم» برگزارى اين همايش را فرصت مناسبى براى ارتقاى بسيج و توسعه قلمرو و نفوذ آن با هدف افزايش ضريب امنيتى كشور دانست و تاكيد كرد: «معتقديم، تجربه حكومت دينى و انقلاب اسلامى حاوى ظرفيت هاى بالاى نظرى و كاربردى است كه بايد تحليل، طراحى و به صورت منسجم و علمى ارايه گردد.»
قدرت سخت و نرم با هم ارتباط دارند، زيرا هر دو وجوهى از توانايى دستيابى به خواسته ها از راه تاثيرگذارى بر رفتار ديگران هستند. تمايز ميان آن ها برحسب درجه است، هم از نظر ماهيت رفتار و هم از جنبه ملموس  بودن منابع. قدرت فرمان دادن- توانايى تغيير دادن آنچه ديگران انجام مى دهند- ممكن است مبتنى بر اجبار يا تطميع باشد. قدرت هماهنگ كردن- توانايى شكل دادن به آنچه ديگران مى خواهند- ممكن است متكى بر جذابيت فرهنگ و ارزش هاى يك طرف يا توانايى تغيير دادن اهداف سياسى به شيوه اى باشد كه باعث مى شود ديگران نتوانند ترجيهات خود را ابراز كنند ، چون غيرواقع گرايانه به نظر مى رسد.
انواع رفتار در محدوده ميان دستور دادن و همدلى كردن، در امتداد طيفى قرار دارند كه از اجبار تا تطميع مالى و تعيين دستور كار و جذابيت محض ادامه دارد. منابع قدرت نرم معمولا با انتهاى همدلانه اين طيف ملازمت دارند. در حالى كه منابع قدرت سخت معمولا با رفتار آمرانه همراهند. قدرت سخت و نرم گاه موجب تقويت يكديگر شده، گاه با هم تداخل پيدا مى كنند.
دكتر نجفى عضو هيات رييسه همايش در مقابل اين سوال كه آيا قدرت نرم فقط در مسايل فرهنگى است يا هر مورد ديگرى را دربرمى گيرد گفت: «اگر قدرت را توانايى نفوذ در ديگران تعريف كنيم. براى نفوذ در ديگران به ابزار احتياج است كه اگر اين ابزار نرم باشد مى شود قدرت نرم و صرفا وسيله فرهنگى نيست، بلكه همه ابزارى است كه مى تواند روى اعتقادات، باورها و انديشه ديگران تاثير بگذارد.
بخشى مى تواند رسانه باشد يا علم و فناورى، انديشه هاى ناب برخاسته از انقلاب، نظام و تفكر بسيجى و... كه مجموعه اين ها قدرت نرم را تشكيل مى دهند.»
وى ادامه داد: «وقتى تهديد سختى باشد، قدرت سختى هم نياز است اما قدرت نرم  الزاما موقعى به وجود نمى آيد كه حتما تهديد نرمى  داشته باشيم. در واقع قدرت نرم يك زيرساخت است.
اگر مجموعه قدرت را به يك كوه يخ تشبيه كنيم، قسمت بارز و پيداى كوه يخ، قدرت سخت و قسمت ناپيدايش قدرت نرم است.
در حاشيه همايش به سراغ تعدادى از ميهمانان و مدعوين رفتيم تا نظرات آنان را نيز در مورد همايش و عنوان برگزيده آن و همچنين لزوم پرداختن به مساله قدرت نرم جويا شويم.
به دليل حضور پژوهشگران و محققين در سالن، همايش از بار علمى فوق العاده اى برخوردار بود.
قهرمان ملكى، پاسدار پژوهشگر در مورد لزوم پرداختن به مسايل مهم و مورد نياز جامعه و به خصوص قدرت نرم گفت: «با توجه به اين كه ما تجربه ۸ سال دفاع مقدس را در پرونده خود داريم بايد آگاه باشيم كه دشمنان در هر لحظه و زمانى براى ضربه زدن به نظام مقدس جمهورى اسلامى دست به هر كارى مى زنند و به هر وسيله اى متوسل مى شوند كه شناخت آن ها و آمادگى در برابر تهاجماتشان يك ضرورت انكارناپذير است.»
اين جانباز ۳۵ درصد، تهديد سخت و تهديد نرم را ويرانگر دانسته و با عنوان كردن اين مطلب كه آمادگى ما بايد براى هر نوع اقدامى از طرف دشمن باشد ادامه داد: «هدف آنان ضربه زدن به اسلام است و هدف ما حفظ و حراست از دين و دستاوردهاى نظام جمهورى اسلامى، پس هنگامى كه هدف مشخص شد، مسايل ديگر هم تعريف مى شوند يعنى چه با تهديد نرم و چه تهديد سخت آن ها نخواهند توانست دست به كارى بزنند؛ زيرا ايران با قدرتى كه به نيروى الهى متصل است، فكر مى كند و تصميم مى گيرد و عمل مى كند.»
دكتر مجتبى اسكندرى، مدرس دانشگاه امام حسين و پژوهشگر در زمينه هاى منابع انسانى و فرهنگ در مورد تاثيرگذارى برپايى چنين همايش هايى در جامعه گفت: «برگزارى همايش يك نوع ايجاد فضاى فكرى است يعنى براى درك مطالب جديد زمينه سازى مى كند و ابعاد يك موضوع را در اذهان مردم روشن مى كند. چون هر مطلبى ابتدا در قشر روشنفكران جامعه شكل مى گيرد و ابعادش روشن مى شود و سپس به عموم مردم انتقال مى يابد، بنابراين برگزارى چنين همايش هايى مى تواند ابعاد موضوع را روشن كرده و يك فضاى فكرى در جامعه ايجاد كند.»
دكتر اسكندرى، قدرت نرم افزارى را موضوع و عنوان بسيار خوبى براى همايش دانسته و ادامه داد: «چندى است كه موضوع قدرت نرم افزارى توسط مقام معظم رهبرى مطرح شده است و به خاطر اين كه زيرساخت  مباحث فرهنگى و فكرى ديگر است، بسيار مهم است.
يعنى فرهنگ، فكر، دانش و تكنولوژى زيرساخت  مسايل سخت افزارى مثل ساختارها، صنايع و تشكيلات مختلفى كه شكل مى گيرند، هستند.
اگر قرار باشد تحولى ايجاد شود بايد از مسايل فكرى، فرهنگى و دانشى، بينشى شروع شود تا در بلندمدت به نتيجه برسد و به همين دليل اين همايش بسيار موثر خواهد بود.»
اين استاد دانشگاه با تقسيم فرهنگ ها به فرهنگ هاى ضعيف و قوى گفت: «در فرايندى كه به سمت دنياى ارتباطات و تعاملات پيش مى رود، ناخودآگاه فرهنگ ها نيز با يكديگر تعامل مى كنند كه يا مثبت است و يا منفى. در تعامل مثبت، فرهنگ ها نقاط مثبت يكديگر را جذب مى كنند اما در تعامل منفى، فرهنگ هايى كه قدرت بيشترى دارند به دنبال حل فرهنگ هاى ضعيف در خودشان و جايگزينى فرهنگ خودشان به جاى آن فرهنگ هستند.
الان به وضوح مى شود ديد كه بسيارى از خرده فرهنگ ها در حال از بين رفتن هستند و بسيارى از زبان ها، ديگر زبان هاى زنده دنيا نيستند، چون قوى نبوده اند اما فرهنگ ايرانى، اسلامى يك فرهنگ قوى است و در فرهنگ هاى ديگر حل نمى شود، به ناچار آن ها نقاط قوت اين فرهنگ را نشانه رفته و سعى در تحليل آن دارند.
در مقابل بايد ما نقاط قوت خودمان را شناخته و به آن توجه كنيم و با تقويت به جهان صادر كنيم.»
دكتر اسكندرى منابع و زمينه ها را براى ظهور قدرت نرم-ايده آل- در كشور مناسب دانسته و ادامه داد: «از نظر فرهنگى، فرهنگ غنى اسلامى- ايرانى، از نظر علمى، سابقه علم و دانش كه در ايران وجود دارد و از نظر هنرى، ايران مهد هنر است. حالا چقدر از اين ظرفيت ها استفاده مى كنيم، جاى سوال دارد.
فكر مى كنم ما دچار يك رخوت در علم و هنر و فرهنگ شده ايم. گاهى اوقات از نظر علم و هنر و فرهنگ، مرعوبانه رفتار مى كنيم و در مقابل فرهنگ هاى ديگر احساس مى كنيم چيزى كم داريم، در حالى كه بايد بالا دست باشيم و بااستفاده از غناى فرهنگى حالت تهاجمى به خودمان بگيريم و فوق فعال باشيم. الان اينطور نيست و سعى مى كنيم، ببينيم ديگران چه كار مى كنند تا يك عكس العمل نشان بدهيم و اين براى فرهنگ غنى اى مثل فرهنگ اسلامى ايران مناسب نيست.»
بهمن سيف، مدير برنامه ريزى اداره تحقيقات غيرصنعتى سپاه نيز در مورد همايش گفت: «حجم و كيفيت مقالات خوب و قابل قبول بود. موضوعى كه انتخاب شده بود بسيار حياتى، اساسى و مهم بود و انتظارى كه مى رود اين است كه مراكز مطالعاتى به اين موضوع عميق تر بپردازند و چون صحنه درگيرى درعصر حاضر و آينده مقابله با تهديد نرم امريكاست و چون اين موضوع يك موضوع پوياست هرگز نمى توانيم بگوييم چون به تاكتيك ها و نقشه هاى دشمنان پى برده ايم همه چيز تمام شده زيرا آن ها سريعا نقشه ها و تاكتيك ها را عوض مى كنند و روش هاى جديدترى را ابداع مى كنند. پس موضوع، موضوع دائمى و جارى است، همچنان كه صحنه درگيرى حق و باطل و با استكبار دائمى است.
ما بايد از موضع قوى تر و آفندى عمل كنيم. حتما بايد در كنار قدرت نرم، قدرت سخت را هم تقويت كنيم.»
همايش بسيج و قدرت نرم در كنار ميهمانان متفكر و انديشمندش يك ميهمان ويژه نيز داشت و او دكتر على لاريجانى بود.
دكتر لاريجانى نيز مساله پرداختن به قدرت نرم را بسيار ضرورى دانست اما تاكيد كرد كه حتما بايد روى هر موضوع مطالعات زيادى انجام شود و هرگز بدون درنظر گرفتن فرهنگ و نيازهاى جامعه، چشم بسته چيزى را از غريبه ها تقليد نكنيم.
در پايان همايش از مقالات برتر و محققين و نويسندگان مقالات برگزيده تقدير ويژه اى به عمل آمد.
اما داود عامرى، دبير همايش  بسيج و قدرت نرم در مورد انگيزه هاى برگزارى اين همايش گفت: «انگيزه اى كه براى همايش بسيج و قدرت نرم در سازمان پيگيرى شد، بازخوانى قدرت نرم، ادبيات مفهومى اين موضوع، بومى كردن آن و در عين حال تبيين نقش بسيج در حوزه قدرت نرم جمهورى اسلامى در اهداف اين همايش مورد نظر بود كه سعى كرديم مخاطبين همايش را بيشتر از ميان نخبگان در نظر بگيريم. اما با توجه به اهميت موضوع قدرت نرم و نو بودن موضوع، تقريبا تمام مسوولان و تصميم گيرندگان كشور و تمام محققين در حوزه هاى مختلف مى توانند از نتايج اين همايش بهره لازم را ببرند.»
آقاى عامرى ادامه داد: مقالات و نتايج همايش در قالب كتاب و CD مشتمل بر اجلاسيه و فعاليت هاى علمى منتشر خواهند شد كه علاقه مندان مى توانند از طريق دبيرخانه همايش آن ها را تهيه نمايند.»
روز برگزارى همايش بسيج و قدرت نرم به عنوان برگ زرين ديگرى در دفترچه عملكرد بسيج ثبت شد تا يكبار ديگر دنيا به اين نكته واقف شود كه اگر نيروى بسيج در دوران جنگ به عنوان يك نيروى رزمنده وارد ميدان شده بود، امروز در عرصه علم و دانش و سازندگى گام هاى موثرى برمى دارد تا ثابت كند كه بسيج از مردم و براى مردم است.