مجيد ميرزا حيدرى
همان طور كه از قبل هم تصور مى شد، پيش بينى ها درست از آب درآمد، اكنون ديگر سنگينى تصميم و اصرار بر واگذارى بلوكى سهام شركت هاى بزرگ بر شانه هاى لرزان سازمان خصوصى سازى سنگينى مى كند. واگذارى بلوكى سهام دو شركت صدر اصل ۴۴ يعنى فولاد مباركه و ايرالكو در تابلوى فرعى بورس طى دو مرحله بدون نتيجه ماند تا نه تنها مديران سازمان خصوصى انگشت حيرت به دندان بگزند بلكه شاهد ثبت نمرات ضعيف در كارنامه كارى خويش باشند.
البته افكار عمومى عرضه سهام شركت هاى اصل ۴۴ را دستمايه رونق بازار تعبير مى كند اما دور از انتظار نيست كه اتخاذ مشى عدم عرضه سهام خرد، شركت هاى صدر اصل ۴۴ و پافشارى بر واگذارى بلوكى آن ها، محصولى جز يك وجهى شدن بازار مبادلات سهام را براى دست اندركاران عرضه سهام به دنبال نداشته باشد.
با اجرايى شدن واگذارى شركت هاى اصل ۴۴ و عرضه سهام ۴ شركت ملى مس ايران، فولاد مباركه، ايرالكو و فولاد خوزستان و استقبال بازار سهام كشور از اين اقدام، بارقه اميد در چشمان كنكاشگر و پوياى كارگزاران بازار سهام به خوبى هويدا شد به نحوى كه اين اشتياق و عطش به خريد و مبادله سهام شركت هاى اصل ۴۴ با عرضه ۱۰۰ ميليون سهم فولاد خوزستان و جذب ۳۰۰ ميليارد ريال در مدتى حدود ۱۲۰ ثانيه تشديد شد و به اوج خود رسيد.
به نظر مى رسد با توجه به اين كه سازمان خصوصى مكلف است تا بخشى از بودجه دولت را از محل فروش سهام تامين كند بر اين اساس عرضه بلوكى سهام را به عنوان روش سريع و زودبازده اتخاذ كرده، فارغ از اين كه مديران اين سازمان همواره بايد ضمن مدنظر داشتن شرايط خاص براى عرضه بلوكى سهام و عوامل برون و درون سازمانى تاريخ عرضه را نيز به صورت جدى مورد توجه قرار دهند.
با اين حال گمان مى رود ادامه مشى واگذارى بلوكى سهام شركت ها منجر به تمركز تعدادى از سهامداران بر روى سهام اين بنگاه ها شده كه عدم عرضه سهام شركت هاى ديگر از سوى سهامداران كلان كشور، شائبه تك قطبى شدن بازار مبادلات سهام را جدى تر از اذهان متبادر سازد زيرا از هم اكنون مى توان به سهولت نگرانى را درچهره فعالان حوزه بورس مشاهده كرد.
گرانيگاه شكل گيرى اين نگرانى نيز برخاسته از عملكرد سازمان خصوصى سازى در نحوه عرضه هاى اين سازمان بوده زيرا با عرضه يكجا و ۲۰ درصدى سهام فولاد مباركه و ايرالكو، سبب شد تا هيچ مشترى و خريدارى جسارت دست به جيب شدن براى معامله نقد و يكجاى سهام شركت هاى مذكور به ارزش بيش از يك هزار ميليارد تومان را در خود نبيند. در حقيقت در شرايطى كه شركت هاى فعال در حوزه بورس براى واگذارى سهام زير مجموعه بيشتر موافق به فروش رساندن سهام خود به سياق نقد و اقساط با ارقامى بسيار كمتر از ارقام سازمان خصوصى هستند كه اين سازمان براساس مصوبه خود شرايط واگذارى سهام شركت ها را به صورت يكجا و بلوكى به طريق عرضه نقد تعيين كرد، فارغ ازاين كه به عاقبت آن به صورت جدى بينديشد.
بررسى وضعيت بازار معاملات بورس بيانگر آن است كه از ابتداى سال جارى تا مرداد ماه معاملات سهام با رشدى بيش از ۲۰درصد مواجه شده و در برابر معامله يك هزار و ۶۰۰ ميليارد تومان مدت مشابه سال قبل، ارزش معاملات امسال بالغ بر ۲ هزار و ۴۰۰ ميليارد تومان بوده است. در حقيقت درگير شدن بازار كنونى با فقدان عرضه سهام، يعنى در برابر وجود تقاضاى انبوه، سهام عرضه نمى شود يا بيشتر عرضه ها در انحصار شركت هاى دولتى است، به نظر مى رسد جو روانى بازار در عطش عرضه سهام خردترى است. بنابراين دولت بايد از عرضه سهام به صورت بلوكى صرف روى گرداند، چه آن كه در صورت ادامه اين روند، فقط تعداد محدودى از سهامداران عمده حقوقى مى توانند سهام را خريدارى كنند و مردم و خريداران خرد همچنان چشم انتظار راهى شدن سهام خرد به تالار شيشه اى گذر زمان مى كنند. با توجه به اين كه شركت هاى ملى مس، فولاد مباركه، ايرالكو و فولاد خوزستان با در اختيار داشتن ۲۴ درصد از ارزش ۳۹ ميليارد دلارى بازار و ميانگين ۱۲۹ درصدى بازدهى از زمان حضور توانسته اند فقط به بازار مبادلات سهام نفس مصنوعى بدهند، بنابراين بهتر است در شرايط كنونى كه بازار سهام نيازمند تداوم عرضه سهام آن هم به صورت خرد بوده اگر سهام آن ها همچنان به صورت بلوكى عرضه شود، بيم آن مى رود كه بازار سرمايه نتواند به رشدى فراگير دست يابد. در حقيقت ادامه روند كنونى، دستاوردى جز تك وجهى شدن بازار سهام را به دنبال نخواهد داشت.