انتشارات دليل ما چاپ جديد كتاب امام مجتبى(ع) در آينه كتاب، تاليف محمدباقر انصارى را با افزودن اطلاعات كتاب شناختى جديدى درباره امام حسن مجتبى(ع) منتشر كرد. اين كتاب كه ويرايش سوم امام مجتبى(ع) در آينه كتاب به شمار مى آيد، شامل كتاب شناسى ۴۶۳ كتاب مستقل، در ۱۰ زبان زنده دنيا، در رابطه با امام حسن مجتبى(ع) است. در چاپ قبلى اين كتاب به ۲۲۲ عنوان كتاب در رابطه با امام حسن مجتبى(ع) اشاره شده بود، اما مولف در چاپ جديد به معرفى ۲۴۱ اثر ديگر نيز پرداخته است و نويسنده تلاش كرده تا كاملترين كتاب شناسى كتب مستقل درباره امام حسن مجتبى(ع) را ارائه دهد. مقدمه اين كتاب شامل اطلاعات و آمارهاى بسيار ارزنده اى است. در اين مقدمه به اولين تاليف درباره امام حسن مجتبى(ع)، كتاب سليم بن قيس هلالى اشاره شده است و ضمن بيان تاريخچه اى از تاليفات در اين موضوع، كتاب هاى بسيار قديمى مربوط به سده هاى اول تا چهارم هجرى نيز معرفى شده است. در يكى از بخش هاى اين كتاب با عنوان آمار روند نشر آمده است: انتشار كتب چاپى مربوط به امام حسن مجتبى(ع) از سال ۱۲۷۱ شمسى و با انتشار هر چند سال يك كتاب آغاز شده است، بيشترين حجم چاپ نيز مربوط به سال هاى ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۳ شمسى است كه با رشد روز افزونى روبرو بوده است. فهرست تفكيكى كتاب ها بر اساس زبان كتاب ها و همچنين چاپى و خطى بودن آنها در پايان كتاب ذكر شده و تاحدى مراجعه به كتاب مورد نظر را براى خوانندگان ساده كرده است. كتاب امام مجتبى(ع) در آينه كتاب در ۲۷۶ صفحه، قطع وزيرى، شمارگان ۱۰۰۰ نسخه و قيمت ۲۵۰۰۰ ريال روانه بازار كتاب شده است.

كتاب پيامبر اعظم(ص) و مهرورزى با عنوان شرح چهل حديث مهرورزى تاليف كاظم عابدينى مطلق توسط انتشارات فراگفت براى دومين بار تجديد چاپ شد. كتاب پيامبر اعظم و مهرورزى مشتمل بر ۶ فصل با عناوين ارزش مهرورزى، مهرورزى در عمل، تاثير مهرورزى، حد مهرورزى، شيوه هاى مهرورزى و نتيجه مهرورزى، است. اين كتاب براى اولين بار در سال ۱۳۸۵ به مناسبت بزرگداشت سال پيامبر اعظم(ص) به رشته تحرير در آمده است. از موضوعات اين اثر مى توان به بهترين كارها، اولويت در بخشش، سهل گرفتن در معاملات، روش هاى خلوص محبت، نتيجه دوستى با فقرا، ملاطفت با امت، بردبارى در بخشش، خبرگزارى دوستى و محبت در عمل اشاره كرد. در مقدمه كتاب آمده است: شايد اصلى ترين صفتى كه يك برگزيده بايد داشته باشد تا خداوند او را به مقام رفيع پيامبرى نائل سازد، داشتن ظرفيت بالاى او براى مهرورزى و عشق به انسان هاست. كتاب پيامبر اعظم(ص) و مهرورزى را انتشارات فراگفت قم در ۱۶۰ صفحه، شمارگان ۱۵۰۰ نسخه و بهاى ۱۵۰۰۰ ريال به بازار كتاب عرضه كرده است.

معاونت ادبيات و انتشارات بنياد حفظ آثار و نشر ارزش هاى دفاع مقدس به برگزيدگان دومين دوره از مسابقه سراسرى داستان دفاع مقدس ۳۹ سكه تمام بهار آزادى اهدا
مى كند. به گزارش ستاد خبرى دومين دوره از مسابقه سراسرى داستان كوتاه دفاع مقدس، معاونت ادبيات و انتشارات بنياد حفظ آثار و نشر ارزش هاى دفاع مقدس پس از برگزارى اولين دوره از مسابقه سراسرى داستان كوتاه دفاع مقدس، در نيمه دوم از سال جارى دومين دوره آن را برگزار مى كند. در اين جايزه به نفر اول ۱۰ عدد سكه تمام بهار آزادى، نفر دوم ۷ عدد سكه تمام بهار آزادى، نفر سوم ۵ عدد سكه تمام بهار آزادى و به هر يك از برگزيدگان چهارم تا بيستم نيز يك عدد سكه تمام بهار آزادى اهدا
مى شود. اين مسابقه كه «جايزه ادبى يوسف» نام دارد، مشاركت انجمن قلم ايران، معاونت امور فرهنگى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، حوزه هنرى و معاونت ادبيات و انتشارات بنياد حفظ آثار و نشر ارزش هاى دفاع مقدس را در پى دارد.

منوچهر اكبرلو نويسنده و نمايشنامه نويس كودكان و نوجوانان از آغاز نگارش تئاتر شفاهى كودك و نوجوان خبر داد. اكبرلو در گفت وگو با جوان گفت: نگارش تاريخ شفاهى تئاتر كودك و نوجوان در ايران را به تنهايى آغاز كردم و كار را آرام آرام پيش مى برم. وى افزود: برآوردم اين است كه اين كار حدود ۵ سال طول مى كشد و من از پايه گذاران تئاتر شفاهى كودك و نوجوان در دهه ۳۰ و ۴۰ دعوت مى كنم و در جلساتى خاطرات و حرف هاى آنها را ضبط و سپس تدوين مى كنم. اين منتقد ادبيات كودك و نوجوان درباره ديگر كارهاى خود عنوان كرد: تاريخچه تئاتر در ايران به زبان ساده و غيرتخصصى براى عموم مردم كه در آن من با سرپرست نويسندگان و مجرى طرح يعنى كتايون حسين زاده، همكارى دارم، آماده چاپ است و احتمالا سازمان فرهنگى و هنرى شهردارى تهران آن را منتشر خواهد كرد. اكبرلو اضافه كرد: اين اثر پيشنهادى تئاتر و معرفى تماشاخانه هاى تهران را در بر مى گيرد. وى از نهايى شدن تاريخچه كانون ملى منتقدان تئاتر خبر داد و اظهار داشت: اين كتاب تحت عنوان ۱۸ سال نقد آماده است و نسخه نهايى آن را هيات مديره ديده و اكنون در آخرين مراحل صفحه آرايى است و تلاش مى شود همزمان با دهه فجر و جشنواره تئاتر فجر توسط انتشارات نمايش منتشر خواهد شد. اكبرلو چاپ منتخب نقدهاى دو دهه اخير خود در مطبوعات را از ديگر فعاليت هاى خود برشمرد كه انتشارات حوا آن را منتشر خواهد كرد.

سميه اسلامى 
وضعيت كتابخوانى در كشور ما آن گونه كه آمار گوياى آن است رضايت بخش به نظر نمى رسد. اين نكته همواره موجب گشته ايران همچنان به رغم برخوردارى از سابقه طولانى فرهنگى از جايگاه شايسته اى در بين كشورهاى جهان برخوردار نباشد. متوليان فرهنگى و در سال هاى اخير برخى از دستگاه هاى اجرايى نظير شهردارى تهران همچنين وزير محترم فرهنگ و ارشاد اسلامى نيز همواره براى ارتقاى جايگاه مطالعاتى كشور تلاش و به روش هاى مرسوم نظير برگزارى مداوم نمايشگاه هاى كتاب در جايگاه حاميان ارتقاى سطح مطالعاتى كشور قرار گرفته اند.
اقتصاد نشر وضعيت مطلوبى ندارد و كمتر ناشر يا نويسنده اى را مى توان يافت كه از اين طريق بتواند به موقعيت اقتصادى مناسبى دست يابد. اقدامات مثبتى نظير برگزارى نمايشگاه هاى كتاب استانى، ياد يار مهربان و معرفى كتاب سال و نظاير آن كه از سوى متوليان صورت مى پذيرد را نيز نمى توان ناديده گرفت.
به آمارهاى رسمى و غيررسمى موجود مراجعه كنيم و ببينيم سخن ناشران، نويسندگان و مترجمان چيست؟ وقتى به سخن ناشران توجه مى شود آن ها نيز انتقادهايى دارند. تيراژ كتاب در كشور ۲ تا ۵ هزار نسخه است يا وقتى به زندگى نويسندگان و اهل قلم مراجعه مى كنيم درمى يابيم قادر به امرار معاش صرفا از اين طريق نيستند. يك محقق يا نويسنده يك سال عمر خود را براى تحرير كتاب تحقيقى خوب در ۱۰۰ صفحه صرف مى كند. قيمتى كه براى آن كتاب در نظر گرفته مى شود ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ تومان است. اگراين كتاب با تيراژ ۳ هزار نسخه منتشر شود و ۲۰ درصد قيمت پشت جلد هم به سهم نويسنده اختصاص يابد مبلغ چشمگيرى دستگير وى نخواهد گرديد. از اين كه وضعيت نشر جايگاه مناسبى ندارد نمى توان خرسند بود. در سال هاى اخير شهردارى تهران به حمايت صنعت نشر شتافت و از طريق خريد كتاب و تجهيز كتابخانه هاى مدارس، مساجد و ساير مراكز سعى كرده به رونق فرهنگ كتابخوانى و اقتصاد نشر كشور كمك كند احمد نثارى مديرعامل شركت كتاب شهر پيش تر اعلام كرده بود: در كشور ما كه داعيه فرهنگ را دارد بايد نهضتى به وجود آيد كه اين اشكالات را برطرف كند. سرانه تيراژ كتاب در ايران ۳۰۰۰ كتاب است در حالى كه در برخى كشورها اين رقم ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار كتاب است. ما نتوانسته ايم كتاب را به دست مخاطب آن برسانيم كه اگراين معضل برطرف شود وضع بهترى در اين زمينه خواهيم داشت.
مقوله عرضه و توزيع كتاب در كشور متولى ندارد و به اندازه بخش توليد مورد توجه قرار نگرفته و سياستگذارى نشده است.
نثارى افزود: افرادى كه مى خواهند در كار توليد كتاب باشند بايد با اصحاب فكر و فرهنگ سر و كار داشته باشد در صورتى كه افرادى كه در مجموعه عرضه و توزيع كتاب هستند بايد با اقتصاد رابطه برقرار كنند. وزارتخانه هاى آموزش و پرورش و علوم تحقيقات و فرهنگ و ارشاد و همچنين رسانه ملى بايد تلاش كنند براى گسترش كتابخوانى در سطح جامعه به راه هاى جديدى جز مسيرهاى تجربه شده همچون برپايى نمايشگاه كتاب كه سالهاست پيموده شده، دست يابند. برپايى نمايشگاه هاى كتاب علاوه بر اين كه زمينه آشنايى افكار عمومى را با تازه هاى نشر فراهم مى كند موجب دسترسى سهل  و آسان مخاطبان فرهنگى خواهد شد. با توجه به گسترش روزافزون علم و دنياى ارتباطات در جهان حجم توليد اطلاعات جهان روندى كاملا تصاعدى و شگفت انگيز را طى مى كند. استفاده علوم جديد و كسب اطلاعات مى تواند به توليد علم و در نهايت دستاوردهاى مثبتى را براى يك جامعه به دنبال خواهد داشت در غير اين صورت فقط سرمايه هاى ملى كه مهمترين آن عنصر زمان است را از دست خواهيم داد. در اين ميان كتاب به عنوان اصلى ترين ركن مطالعه و كسب اطلاعات محسوب مى شود و اضافه كردن كتابخانه هاى عمومى مى تواند راهگشاى مناسبى براى افزايش سرانه مطالعه ايرانى ها باشد. در حال حاضر يك هزار و ششصد كتابخانه با ۱۵ ميليون جلد كتاب در كشور وجود دارد كه با استاندارد بين المللى، كشور ما به ۱۴ هزار كتابخانه و ۱۴۰ ميليون جلد كتاب نياز دارد و از هر ۱۰ ايرانى، تنها يك نفر يك جلد كتاب خريدارى كرده است.
در سبد هر خانوار ايرانى، كمتر از نيم درصد به خريد كتاب اختصاص دارد. كه نشان دهنده اهميت كم مطالعه براى ايرانيان محسوب مى شود. استان تهران با ۱۳ ميليون جمعيت، تنها ۱۳۰ هزار عضو در كتابخانه دارد. اين در حالى است كه كشورهاى توسعه يافته ۳۰ الى ۴۰ درصد افراد عضو كتابخانه هستند و سرانه امانتى آن ها ۷۰ برابر كشور ماست. «مطالعه» كه فرهنگ لغت «عميد» آن را «اطلاع يافتن از چيزى با ادامه نظر در آن» معنى كرده است، نه تنها زيربناى «پژوهش» و نخستين گام براى تحقيق است بلكه به عقيده كارشناسان جزو نيازهاى روحى و معنوى انسان نيز محسوب مى شود. شايد براساس همين نياز است كه بسيارى از «انسان شناسان» او را موجودى «جست وجوگر» تعريف كرده اند. عده اى از كارشناسان معتقدند درك اين نياز توسط خود شخص، محتاج «فرهنگ» خاصى است و براى اين كه شخص بفهمد كه چنين نيازى دارد بايد تربيت شود و اين كار بايد در سال هاى اوليه عمر انسان انجام شود. كشورهاى در حال توسعه نزديك به ۸۰ درصد جمعيت جهان را تشكيل مى دهند اما كمتر از ۳۰ درصد كتاب هاى جهان را توليد مى كنند و كمتر از اين مقدار نيز به كتابخوانى مشغولند، اين در شرايطى است كه كشورهاى توسعه يافته با جمعيتى حدود ۲۰ درصد جمعيت جهان، ۷۰ درصد كتاب هاى جهان را توليد مى كنند. اروپا در سال ۱۹۹۱ به ازاى هر يك ميليون نفر جمعيت خود ۸۰۲ عنوان كتاب منتشر كرده، اما قاره آسيا در همان سال به ازاى هر يك ميليون نفر ۷۰ عنوان و قاره آفريقا ۲۰ عنوان منتشر كرده است.
در صورتى كه در كشور فرانسه با جمعيت ۵۵ ميليون نفرى، شمارگان كتب به ۳۵۰ هزار جلد مى رسد. دغدغه متوليان فرهنگى كشور همواره مبنى بر ارتقاى جايگاه علمى و فرهنگى كشور بوده و در اين راستا براى رسيدن به جايگاه شايسته نيازمند عزم ملى است.

مدير كل انتشارات و اطلاع رسانى بنياد شهيد و امور ايثارگران گفت: سالانه انتشار حداقل ۶۰ عنوان كتاب چاپ اول، در برنامه هاى ما قرار دارد. محمدعلى فقيه در گفت وگو با ايبنا افزود: پيش از اين ساليانه تعداد بيشترى كتاب در اداره كل انتشارات و اطلاع رسانى بنياد شهيد و امور ايثارگران منتشر مى شد، اما سياست فعلى ما، افزايش كيفيت، همراه با كنترل كميت آثار مكتوب است.
وى ادامه داد: براى افزايش كيفى آثار منتشرشده، گلوگاه هاى كيفى را ارتقا داده ايم، به اين صورت كه يك اثر ابتدا در دبيرخانه مورد بررسى سه تن از كارشناسان هر ژانر قرار مى گيرد و سپس در كميته تخصصى، بازبينى مجدد مى شود و پس از آن در كميسيون انتشارات، متشكل از متخصصان، مورد ارزيابى قرار مى گيرد.
فقيه ادامه داد: سيستم ارزيابى و بررسى ما آن قدر قوى است كه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى نيز مجوز صادره توسط ما را براى انتشار يك كتاب كافى مى داند و نيازى به بررسى مجدد نيست.
وى در مورد بهاى كتاب هاى منتشرشده اين انتشارات گفت: يكى از اهداف ما، ترويج فرهنگ ايثار و شهادت در جامعه و قرار دادن ارزان قيمت كتاب در اختيار مردم است.
فقيه از فروش امتياز نشر ۲۵ عنوان كتاب بنياد شهيد و امور ايثارگران به ناشران خارجى در سال جديد به عنوان يك موفقيت نام برد كه تحقق آن را مديون برگزارى نمايشگاه بين المللى كتاب تهران و همچنين بالا بودن كيفيت اين كتاب ها دانست.

شهرام غروى
طرح اثبات وجود خداوند و پرسش از آن به عنوان قوام بخش هستى، از جمله دغدغه هايى است كه پيش از آن كه وجه فلسفى داشته باشد، از يك تاريخ كهن (به موازات آفرينش و حضور در جهان خاكى) سرچشمه مى گيرد و آدميزاده با اين پرسش بسيار كودكانه - كه به شدت فلسفى نيز هست - دست به گريبان شده كه قوام بخش هستى كيست چه مولفه هايى دارد و چگونه مى توان به درك آن نائل آمد اينها پرسش هايى همواره دركمون هستند پرسش هايى كه به هر تقدير بخشى از سرنوشت بشرى را رقم مى زنند. در اين ميان فلاسفه به عنوان پرسشگران و تبيين گران پديده هاى جهان سعى داشته اند تا با استناد و استمداد از گزيده هاى منطقى به تبيين واجب الوجود بپردازند. البته همه اين فيلسوفان با رويكردى ايجابى به اين مفهوم نپرداخته اند و گاه انديشه ورزانى چون ديويد هيوم و بعدها جان هاسپرز با نگرشى سلبى به اين مفهوم نگريسته اند. حال آنچه در اين ميان نيازمند بازخوانى و واشكافى است، بررسى ديد انديشمندانى چون هيوم و هاسپرز و بررسى ادله ايشان در مقام نقد و تحليل است و اين مهم زمانى در جهان امروز (و به خصوص در جغرافيايى كه ما در آن زندگى مى كنيم) چهره مى نمايد كه بخواهيم فارغ از زمينه هاى تاريخى و به ويژه مرزهاى فكرى به تبيين، تحليل و نقد آراى اين دسته از متفكران بپردازيم. اخيرا كتابى نوشته حميدرضا شاكرين - كه پيش تر با نگارش كتابى دو جلدى براى جوانان با عنوان سكولاريسم به نقد آرا و انديشه هاى سكولار پرداخته بود - از سوى انتشارات دانش و انديشه جوان منتشر شده كه نشان از جرئت نقد آراى ديگران با بررسى و رديابى رويكردهاى يكسونگر دارد. اين كتاب كه به موازات برگزارى بيستمين نمايشگاه بين المللى كتاب تهران به روى پيشخوان كتابفروشى ها رفته بود، عنوان براهين اثبات وجود خدا در نقدى بر شبهات جان هاسپرز را بر روى جلد دارد و آنچه در پى مى آيد، گفت وگويى كوتاه با مولف اين كتاب است.

* جناب شاكرين، شما در كتاب براهين اثبات وجود خداوند در نقدى بر شبهات جان هاسپرز سعى كرده ايد تا آراى اين فيلسوف معاصر رادر حوزه فلسفه دين مورد تحليل و ارزيابى قرار دهيد. اما پرسشى كه در اين ميان مطرح
مى شود نوع بررسى شماست. شايد بتوان پرسش را اين گونه مطرح كرد كه چگونه مى توان آراى فيلسوفى را كه متعلق به يك سنت فلسفى ودينى ديگر است با استناد به يك سنت فلسفى كاملا متعارض و متضاد و در عين حال ازبطن يك دين ديگر مورد مداقه قرار داده و آن رابه چالش كشيد؟
** پرداختن به اين پرسش نيازمند تاملى ديگرگونه و تغيير زاويه ديد است چراكه موضع من در اين كتاب، يك موضع برون دينى بوده و آنچه كه در اثر حاضر ملاحظه
مى كنيد به هيچ وجه ناظر بر تفكر دينى نيست.
* اما بخشى از منابعى كه شما از آنها مدد گرفته ايد، اسلامى و دينى است ودر اين ميان !نبايد فراموش كرد كه اساسا بحث شما تحليلى در حوزه فلسفه دين است و نقدتان معطوف به آراى دينى و كلامى هاسپرز در كتاب فلسفه دين!
** به باور من تفكر فلسفى، عمدتا مبانى عقلى و منطقى مشخصى دارد كه همه انسان ها در آن مشتركند. اين مبانى - بر اساس عنوانى كه به آن مى دهيم - در مقام زيربنا مسبوق به سنت دينى يا فكرى و فرهنگى خاصى نيست يا اگر هم - بنا به گفته شما - به اين مسائل وابسته باشد قابليت ارزيابى توسط انديشه ها و سنت هاى ديگر را دارد. رويكرد بنده در اين كتاب، چنان كه پيش تر نيز عنوان كردم، ناظر به تفكر دينى نيست و با استناد به منابع دينى به نقد آراى هاسپرز پرداخته نشده است.
* اما طرح مقوله خداوند يك امر دينى محسوب
مى شود.
** مى پذيرم. طرح بحث خداوند يك مقوله دينى است اما فراموش نكنيد كه در دين و به ويژه اديان توحيدى خداوند به عنوان قوام بخشنده و آفريننده جهان هستى، مقامى خاص دارد و قابل پرسش نيست و به نوعى جزو بديهيات به شمار مى آيد. به اين معنا كه اساسا رويكرد دينى به خداوند، اثبات گرايانه نيست. دين درصدد معرفى و ترسيم رابطه موجود و واجب الوجود است. حال آن كه فلسفه به پرسش مى پردازدو سعى مى كند تا ادله اى در رد يا اثبات وجود خداوند طرح كند.
* مضامينى هم كه در نصوص دينى در اثبات وجود خداوند مطرح مى شود بسيار قليل و اندكند. به قرآن كريم هم كه رجوع كنيم با اين آيه مواجه مى شويم كه: افى الله شك فاطرالسموات والارض.
** شما از ادله وبراهين سخن گفتيد كه به نوعى در اثبات يا رد وجود خداوند مطرح مى شود. اين براهين تا چه حدى نزد متفكران مشرق زمين و اسلامى و از سوى ديگرغربى ها مشترك است ظاهرا حضرتعالى از هر دو شق بهره گرفته ايد.
آنچه در اين كتاب به عنوان ادله اثبات مطرح شده، در اصل از براهينى استخراج مى شود كه همه در تفكر مشرق زمين و هم در تفكر مغرب زمين و گاه به صورت داد و گرفت ميان اين دو سنت فكرى وجود دارد. براى نمونه برهان وجوب و امكان اساسا خاستگاهى اسلامى دارد و بعدها وارد انديشه مغرب زمين شده يا برهان نظم (به عنوان يك نظام منطقى و به تعبيرى برهان) در تفكر غرب مطرح بوده است.
* ما در بخش هايى از كتاب حاضر نظير برهان تجربه دينى مى بينيم كه شما برخى از شبهات هاسپرز را پذيرفته ايد. اين هم سخنى را چگونه توضيح مى دهيد؟
** شبهات هاسپرز را نپذيرفته ام، بلكه در برخى از مسائل با او هم راى هستم. براى نمونه برهان تجربه دينى كه در تفكر غرب به عنوان يكى از براهين اثبات وجود خداوند مطرح است در نظر هاسپرز برهان تجربه دينى معمولا به روشنى بيان نشده و غالبا به صورت ضمنى و به شكل دليلى ناگفتارى كه هرگز به مرحله ارائه گفتارى روشن نخواهد رسيد، بيان مى شود. همين مساله و دلايلى نظير انتقال ناپذيرى، از جمله مسائلى است كه هاسپرز را در مخدوش اعلام كردن اين برهان يارى مى كند و من در اين مخدوش بودن برهان تجربه دينى با هاسپرز هم راى و هم عقيده ام. اما در عين حال براى اين موضوع دلالت هايى قائل هستم كه هاسپرز به آنها توجهى ندارد.
* رويكرد اصلى شما در نقد آراى هاسپرز ناظر بر چه مولفه هايى است؟
** چنان كه پيش تر نيز عنوان كردم، در اين كتاب سعى شده تا كاملا فارغ از نگاه هاى دينى و با استفاده از منابع و مستندات فلسفى و عقلى، تا جايى كه مقدور بوده، با رهيافتى روشمند در مقام دفاع از ادله اثبات وجود خدا به نقد آراى هاسپرز بپردازيم.
* در پايان هر فصل چكيده مباحث افزوده شده، دليل اصلى شما براى اين كار چيست؟
** البته اين شيوه رايج نيست. دليل اصلى من يارى رساندن به مخاطبانى است كه كتاب را خوانده اند و
مى خواهند شمه اى از مباحث كتاب را به شكلى اجمالى مورد مطالعه قرار دهند و سعى دارند نتايج حاصله را بدون اتلاف وقت در دسترس داشته باشند. از سوى ديگر اين پژوهش در گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى به سامان رسيده و در آنجا تا حدودى اين رويكرد وجود دارد كه نيم نگاهى هم به تدريس شود تا به كار مدرسان نيز بيايد.
* منبع اصلى شما ظاهرا كتاب فلسفه دين هاسپرز بوده، چرا به ديگر آثار او توجهى نشده است؟
** تا جايى كه من مى دانم هاسپرز در اين حوزه يك موضع ثابت دارد، موضعى مهم از متد و روش هيوم. نوع انتقاداتى هم كه وارد مى كند غالبا از آراى هيوم و گاه كانت نشات مى گيرد. البته مى دانيد كه اين كتاب با وجود ويرايش هاى بسيارى كه شده كماكان همان مواضع پيشين هاسپرز را در خود جاى داده است. ديدگاه اساسى او تغيير نكرده است. تفكر روشمند هاسپرز مانع نفوذ انديشه هاى مطرح شده در اين كتاب (كه به زعم او مشخص و تمام شده است) به آثار ديگر است به اين معنى كه ما فقط در اين كتاب مى توانيم آراى او را درباره براهين اثبات وجود خدا مورد مطالعه قرار دهيم.
* گاه يك سرى مقايسه هاى تطبيقى ميان آرا و آثار متفكران شرقى و غربى در اين كتاب صورت گرفته كه طرح اين پرسش را ناگزير مى كند. از نظر اغلب متفكران و فلسفه دان ها، بررسى تطبيقى دو انديشه در دو ساحت مختلف و گاه متضاد كارى است بى فايده، حال اين بررسى هاى تطبيقى را چگونه توضيح مى دهيد؟
** در مورد اين نظر كاملا موافقم اما رويكرد من رويكردى تطبيقى نيست.
بنده سعى كرده ام تا فارغ از سنت هاى فلسفى و جغرافيايى مالوف، با استناد به براهينى كه در هر دو سنت وجود دارد بحث را سامان دهم. چراكه گاه دريافت هاى يك فيلسوف اسلامى از يك برهان را بسيار راهگشاتر از ادله فيلسوف ديگر غربى ديده ام. از اين حيث نمى توان بر اساس كنار هم قرار گرفتن نام ها و آراى فيلسوفان اسلامى يا مشرق زمين و فلاسفه غربى اين پژوهش را تطبيقى انگاشت.
* يعنى شما به فلسفه تطبيقى قائل نيستيد؟
** نمى توانم حكم قطعى بدهم، چراكه اساسا فلسفه تطبيقى به صورت ساختمند، مدون نشده است. به اين معنا كه اصول، مبانى و روش هاى آن منقح و مشخص نيست. هرچند به صورت جسته و گريخته تلاش هايى صورت گرفته اما به هر حال بايد پذيرفت كه كار كردن بدون روش مشخص، دشوارى هايى در پى دارد.
* اصلى ترين مشكل به باور شما چيست؟
** در اين ميان به باور بنده مشكل اصلى مفاهيمى هستند كه تاويل هاى متفاوت و گاه متناقضى در دو سنت فلسفى و فرهنگى مى پذيرند. مفاهيمى وجود دارند كه در هر دو سنت فلسفى غرب و اسلام به كار مى رود اما دريافت هاى جداگانه اى از آنها مى شود و همين مساله موجب غلط اندازى و گاه نافهمى است، به طورى كه مخاطب در وهله اول فكر مى كند كه مراد و منظور اصلى انديشمند را دريافته درحالى كه چنين نيست و از اين جهت نشان دادن نزديكى هاى دو انديشه گاه از فرط دشوارى محال مى نمايد.