Javan Daily

تهيه و تنظيم: بيگلرى
رژيم عراق با آغاز عمليات افتخارآفرين والفجر هشت و آزادسازى بندر فاو و نيز اشغال و انهدام پايگاه هاى موشكى ساحل به دريا و مخازن نفتى، سراسيمه اعلام مى كند كه حمله ايران دفع شده است. اين رژيم وقتى كه قواى ايرانى در جاده هاى مهم فاو- بصره و فاو- ام القصر و كارخانه نمك در حال پيشروى هستند، اعلام مى دارد كه ايران حتى نتوانسته از اروند عبور كند و به دنبال آن، تسلط ايران را بر فاو تكذيب مى كند.
ستاد تبليغات جنگ در پى تبليغات دروغين عراق، طى اطلاعيه اى اعلام مى كند: اگر رژيم عراق بر ادعاى خود صادق است، خبرنگاران خارجى را براى اثبات ادعايش به شهر فاو بياورد. قطع ارتباط رژيم عراق با خليج فارس، بزرگترين ضربه اى بود كه بر عراق وارد شد و اين ضربات پياپى، دشمن را وادار به تناقض گويى كرد.
رژيم عراق پس از ادعاى ستاد تبليغات جنگ ايران و نمايش شهر فاو از سيماى جمهورى اسلامى ايران، به ناچار اعتراف مى كند كه نيروهاى ايران در صفوف سپاه هفتم رخنه كرده اند و در اطلاعيه بعدى مى گويد كه نيروهاى ايران در حمله خود، مرزهاى عراق را پشت سر گذاشته و وارد خاك عراق شده اند.
بسيارى از خبرگزارى ها كه تنها اطلاعيه هاى نظامى طرفين را پخش و از اظهار نظر مشخص خوددارى مى كردند، به ناچار تلويحا به پيروزى هاى ايران در اين عمليات اعتراف مى كنند:
* فرانس پرس خبرگزارى رسمى فرانسه: نيروهاى ايرانى دوشنبه شب، به پيشروى خود در خاك عراق و در بخش جنوبى جبهه ادامه دادند.
* خبرگزارى رويتر: حمله ايران به فاو، نيروهاى اين كشور را به ۴۰ كيلومترى مرز كويت كه يكى از حاميان اصلى عراق در جنگ بوده، رسانده است.
* خبرگزارى يونايتدپرس نيز اخبار بسيار كمى را از پيروزى هاى قواى ايرانى مخابره مى كند. خبرگزارى و رسانه هاى گروهى كويت به طور يك جانبه، اطلاعيه هاى دروغين رژيم عراق را پخش مى كنند و اعلام مى دارند كه كنترل شهر فاو در دست عراق است.
* تلويزيون ايتاليا: براى اولين بار در مدت شش سال كه از آغاز جنگ ميان عراق و ايران مى گذرد، اظهار داشت: نيروهاى ايران موفق شده اند از اروندرود محل تلاقى دو رود بزرگ دجله و فرات در خاك عراق عبور كنند.
* خبرگزارى فرانسه: بندر فاو، اهميت استراتژيكى خاصى براى عراق داشت.
* نشريه تايمز مالى: تصرف فاو، مهمترين دستاورد ايران در جنگ است.
* روزنامه حريت چاپ تركيه: امروز صدام نه تنها اميدش در به دست آوردن گندم رى به ياس تبديل شده، بلكه با خطر از دست دادن خرماى بغداد نيز روبه رو است. رژيم بعث براى جلوگيرى از رسوايى بيشتر و خدشه دار كردن پيروزى قواى ايرانى، اعلام مى كند كه ايران در عمليات والفجر هشت، از سلاح شيميايى استفاده كرده است.
جمهورى اسلامى ايران اين ادعاى بى اساس را رد كرده و اعلام مى دارد كه رژيم عراق براى سرپوش گذاشتن بر شكست هاى خود، اقدام به اين ادعاى دروغ و گمراه كننده كرده است. با ادامه عمليات و روشن شدن آثار نيروهاى ايران، تعداد بيشترى از خبرگزارى ها به پخش اخبار پيروزى در فاو و حضور قواى ايرانى در آن اقدام مى كنند.
* راديو بى. بى. سى. پس از يك هفته سخن پراكنى، سرانجام اعلام مى كند كه عراق در آخرين اطلاعيه نظامى خود، به سقوط بندر فاو به دست نيروهاى ايران اعتراف كرده است.
* مجله ميدل ايست تايمز: اين مساله در حال حاضر روشن شده است كه تمام ادعاهاى اوليه عراق در مورد دفع تهاجم نيروهاى ايران، اغراق آميز بوده و واقعيت نداشته است. اظهار نگرانى عميق مقام هاى رسمى چند كشور عرب نسبت به تحولات تازه در جنگ ايران و عراق، نشان دهنده موقعيت اسفناك عراق در حال حاضر است.
* راديو اسراييل عمليات والفجر هشت را يك فاجعه مى خواند و آن را محكوم مى كند و به نقل از كارشناسان نظامى خود مى گويد كه اين عمليات به بن بست رسيده و منطقه فاو، قتل گاه سربازان ارتش متجاوز عراق نبوده، بلكه يك دام براى نيروهاى ايرانى بوده است. اين راديو استفاده عراق را از سلاح شيميايى تكذيب مى كند. نتايج نبرد والفجر هشت، اوضاع سياسى منطقه را شديدا دچار دگرگونى كرد و وسايل تبليغاتى يك سويه جهان را كه به نفع عراق عمل مى كرد، به چالش كشاند. به همين جهت !از اين پس شاهد توجيه علل ناتوانى عراق در بازپس گيرى فاو و موكول آن به تغيير شرايط جوى مى شويم.
* آنتونى لرد كردزمن يكى از كارشناسان امور خاورميانه اى امريكا در جنگ تحميلى، معضل اصلى عراق در فاو و مقايسه آن با ايران را چنين بيان مى كند: مشكل اصلى عراق آن است كه نمى خواهد متحمل تلفات شود: در صورتى كه ايران به خصوص در حمله اوليه، آمادگى پذيرش تلفات سنگين را دارد. از جمله مشكلات هر جنگ، آن است كه نمى توان بدون تحمل تلفات، دست به ضد حمله زد.
معمولا تلفات در ضد حمله، ۵ تا۱۰ برابر آن در حالت دفاعى است. عراق ترجيح مى دهد به جاى تحمل تلفات سنگين، بخش هاى كوچكى از خاك خود را از دست بدهد.
* روزنامه واشنگتن پشت نيز نظريات لرد كرد زمن را به گونه اى ديگر بيان داشته است: بزرگ ترين مشكل عراقى ها، اجتناب آنان از ملزم ساختن پياده نظام خود به دفع حملات ايران است. آنان استفاده از آتش توپخانه، بمباران جت هاى جنگنده و آتش راكت چرخبال هاى جنگى را انتخاب كرده اند، چنين جنگ هايى، احتياج به انگيزه شديد و تعهد كامل سربازان دارد كه به نظر كارشناسان، در ارتش عراق، نقصان آن مشهود است.
بنا به اظهار يكى از تحليل گران نظامى، مجموعه اى از ملاحظات سياسى در عراق به فرماندهى نظامى فشار وارد مى كند و عمده تصميم بر آن است كه از دادن تلفات زيادى كه باعث نارضايتى هاى سياسى داخلى شود، اجتناب گردد.
عراق در منطقه فاو، به لحاظ غافل گيرى در مكان و تاكتيك، در برابر قواى ايرانى دچار انفعال شد، لذا به رغم تلاش هايى كه انجام داد، نتوانست نسبت به عقب راندن آنان موفقيتى كسب كند و به شكست اعتراف كرد. با گذشت زمان و تثبيت موقعيت نيروهاى خودى و منطقه فاو و به دنبال گزارش هاى رسانه هاى غربى، سخن فرماندهان و مسوولان عراق نيز رفته رفته تغيير كرد.
توانايى قواى ايران در تامين پشتيبانى نيروها و تامين پشتيبانى هوايى و توپخانه سرانجام عراقى ها را كه ابتدا حتى به حضور نيروهاى ايران در منطقه فاو اعتراف نمى كردند، مجبور ساخت تا ضمن اعتراف به شكست در اين نبرد، بازپس گيرى آن را بسيار مشكل و دور از دسترس قلمداد كنند.
فرماندهان عراق پس از شكست هاى پى در پى در پاتك هاى انجام شده، ارتش اين كشور را براى تسلط مجدد بر فاو ناتوان معرفى كرده و بر ويژگى هاى برجسته و ابتكارى عمليات فاو تاكيد كردند چنان كه ماهر عبدالرشيد يكى از فرماندهان ارشد نظامى عراق، در اين زمينه اذعان داشت: ايران در عمليات جارى خود، از روش هاى نظامى نوينى استفاده كرده است و بر خلاف توقع، در شرايط جوى سختى كه باران هاى شديد مى باريد، با استفاده از مردان قورباغه اى و پيشقراولان رزمى، حمله خود را به مواضع عراقى ها آغاز كرد.
* در شرايط جديد، عراقى ها ديگر قادر به انكار حضور قواى ايران در منطقه فاو نبودند تا آن جا كه لطيف جاسم، وزير اطلاعات عراق، در مصاحبه با القبس گفت: مساله تصرف منطقه فاو از سوى ايرانيان، به حدى آشكار بود كه ديگر نمى توانستيم آن را منكر شويم و براى ما ممكن نبود كه اعلام كنيم ايران وارد فاو نشده است. عراقى ها به تدريج به ناتوانى خود براى بازپس گيرى فاو نيز اعتراف كردند.
* عدنان خيرالله وزير دفاع وقت عراق، طى مصاحبه اى اعلام كرد: بازپس گرفتن شبه جزيره فاو از دست ايرانيان دشوار است. وجود باتلاق ها و نمكزارها در اين سرزمين، مانع اصلى عملكرد واحدهاى عراقى است.
* ماهر عبدالرشيد نيز به ناتوانى سربازان عراقى اشاره كرده، مى گويد: فكر نمى كنم به اين زودى ها عراق بتواند در ارتباط پس گرفتن فاو كسب موفقيت سريعى را پيش بينى كند.
* مدير توجيه سياسى ارتش عراق هم در توجيه ناتوانى عراق مى گويد: وضعيت زمين منطقه نبرد، محدوديت هايى را در استفاده از زره پوش ها و حتى نيروهاى پياده بر ارتش عراق تحميل كرده است. . . زمين نبرد در اطراف فاو، طورى است كه اجازه نمى دهد از تعداد زيادى نيرو در اين منطقه استفاده شود. در عين حال كه عراق در چنين شرايطى توانايى لازم را براى بازپس گيرى فاو نداشت، به لحاظ ارزش سياسى- نظامى زمين منطقه نسبت به اين مساله واقف بود كه تنها بازپس گيرى فاو مى تواند مجددا توازن را به سود عراق باز گرداند.
* خبرنگار راديو بى. بى. سى در زمينه اهميت فاو براى عراق مى گويد: بازپس گيرى شبه جزيره فاو، هنوز براى عراق يك اولويت كلى است و اگر عراق نتواند فاو را بگيرد، ممكن است روحيه درونى و موقعيت صدام به طور خطرناكى از بين برود.
* مجله اشپيگل چاپ آلمان به تاثيرات عدم بازپس گيرى فاو از سوى عراق اشاره كرده و مى نويسد: عدم بازپس گيرى فاو، علاوه بر شكست نظامى، يك شكست سياسى- روانى براى صدام و حاميان عربش در منطقه محسوب مى شود.
* يك خبرنگار خارجى با توصيف وضع نامطلوب عراقى ها پس از عمليات والفجر هشت چنين بيان مى كند: صدام خوب مى داند كه ايرانيان با عبور از اروند و تصرف شهر فاو، چنگ در گلوى او انداخته اند و تنها معجزه مى تواند او را از مهلكه نجات دهد.
بدين ترتيب، عراق به ناچار و از موضوع ضعف و استيصال، موقتا از بازپس گيرى فاو چشم پوشيد و اين مساله را به موقعيت ديگرى موكول كرد و رسما اعلام داشت كه در شرايط فعلى، قادر به بازپس گيرى فاو نيست. اعترافات رسمى عراقى ها و توقف اقدامات عملى آنان، موجب شد روند تحولات سياسى- روانى جنگ به شكل نوينى مورد ارزيابى قرار گيرد.
در واقع چنان كه ذكر شد، تا پيش از اين امر، به تثبيت منطقه تصرف شده از سوى ايران، با ترديد همراه بود و همچنان نسبت به توانايى عراق براى بازپس گيرى آن اميدوارى هاى زيادى وجود داشت ليكن ناكامى عراق و اعتراف به اين ناتوانى، انعكاس نامطلوبى به زيان عراق داشت. در اين مورد، راديو آمريكا به نقل از ناظران سياسى غرب گفت: عراق ظاهرا تصميم گرفته است از كوشش هاى خود براى بازپس گيرى فاو به خاطر تحمل بهاى گزاف نظامى- سياسى، دست بكشد.
* هفته نامه لوموند چاپ فرانسه نيز طى تحليلى نوشت: در ستاد ارتش عراق پذيرفته شده كه بازپس گيرى فاو طولانى و پرهزينه خواهد بود.
واكنش امريكا پس از تثبيت مواضع تصرف شده در شمال خليج فارس توسط قواى ايرانى، امريكا از اين موضوع ابراز نگرانى كرد و در عين حال سعى نمود با هشدار به رژيم عراق، اين كشور را به مقاومت در قبال تنها راه دريايى اش (خور عبدالله) ترغيب كند.
* واشنگتن پست (۲۵/۱۱/۶۴): منابع امريكايى تاكيد كردند نيروهاى ايرانى به محل ساختن پايگاه شرقى خورعبدالله به موازات خاك كويت رسيده اند ولى هنوز با پايگاه دريايى عراق واقع در خليج، يعنى ام القصر، فاصله زيادى دارند، اما نگرانى امريكا از گسترش دامنه جغرافيايى جنگ خليج و در برابر گرفتن كويت، هنوز پا برجاست.
* خبرگزارى فرانسه نيز در همين روز گزارش داد: يك سخنگوى وزارت خارجه امريكا ضمن تاكيد بر اهميت استراتژيك خليج فارس براى امريكا و آسيب پذيرى آن در قبال توسعه طلبى شوروى، گفت كه نبردها در شمال و غرب بندر عراقى فاو و در جنوب جبهه ادامه دارد ولى هنوز اطلاعات كافى ندارد كه بگويد آيا حملات ايران در اين هفته، آغاز يك حمله جديد بزرگتر است يا نه طبعا امريكا يى ها هر عاملى را كه منتهى به تغييرات عمده در جنگ و متعاقبا تقويت مواضع ايران و برترى سياسى و نظامى آن بر عراق مى شد، نامطلوب ارزيابى مى كردند لذا فتح فاو به لحاظ تبعات ناشى از آن در تقويت مواضع ايران، به زيان منافع امريكا و غرب تلقى مى شد.
از اين رو، موضع گيرى امريكا بلافاصله پس از فتح فاو و اقدامات بعدى اين كشور در مساعدت به عراق براى حمله به مراكز صنعتى و آب و برق ايران، نشان گر فزونى يافتن مواضع خصومت آميز امريكا بود. اما امريكا در خصوص به كارگيرى سلاح هاى شيميايى و انتشار عمومى اخبار كشتار شيميايى توسط عراق، در ۳۰/۱۱/۶۴ موضع گيرى كرد و به همراه فرانسه اقدام عراق را به همراه فرانسه محكوم كرد.
وزارت خارجه امريكا در يك پاسخ كتبى اعلام كرد: از اطلاعاتى كه به دست آمده چنين بر مى آيد كه عراق در نبردهاى اخير با ايران، از سلاح شيميايى استفاده كرده است. وزارت خارجه امريكا همچنين مسووليت ادامه جنگ را متوجه ايران دانست. اين موضع امريكا ظاهرا عراق را عصبانى كرد. عمدتا در چنين مواقعى، امريكا سياست يك بام و دو هوا را در پيش مى گرفت كه راهى براى دفاع از خود باقى گذارد. امريكا خود در صدور تسليحات شيميايى و راه اندازى مركز ساخت بمب شيميايى، عراق را به همراه ساير كشورها يارى داد. همزمان با ادامه جنگ، فرصت مناسبى به وجود آمد تا دلالان اسلحه به بغداد بروند.
در اسفندماه ۱۳۶۴ كريستوفر دروگل به عراق رفت و با سفير امريكا ديويد نيوتن ديدار كرد. وى كه به امريكايى محبوب صدام حسين مشهور بود، براى گرفتن سفارش اسلحه به بغداد رفت و در هتل مجلل الرشيد عراق پذيرايى شد. طه ياسين رمضان به استقبال وى در هتل رفت. آلن فريدمن معتقد است كه دولت امريكا از فعاليت هاى دروگل در بغداد با خبر بود. دروگل ارتباطات بسيارى با مقامات امريكايى داشت.
در همين حال، در اوايل سال ۱۹۸۶رابرت تورشرى عضو كنگره ايالت متحده، پس از ديدارى از بغداد گفت: كشورهاى غربى براى جلوگيرى از گسترش انقلاب ايران بايد از بغداد حمايت كنند. ايران تهديد بزرگى نه تنها براى عراق، بلكه براى كل منطقه است و كشورهاى غربى نياز فراوان به نفت منطقه دارند. ريچارد مورفى معاون وزير خارجه امريكا نيز گفت كه ايالت متحده و عراق، هدف هاى مشتركى در منطقه دارند و يك بار ديگر حمايت خود را از عراق در برابر عمليات هاى اخير ايران اعلام داشت.
بوش طى اين سفر هشت روزه به بررسى وضعيت منطقه پرداخت.
در اين برهه طبعا اظهار نگرانى كشورهاى منطقه و درك و دريافت بوش از شرايط متزلزل عراق، تاثيرات قابل ملاحظه اى در تصميمات بعدى امريكا داشت. مصاحبه ژنرال هارين كريست مسوول كميته منطقه خليج فارس از مركز فرماندهى نظامى امريكا و تاكيد وى بر مسووليت هاى آن كشور در اين منطقه پيام آشكار امريكا به ايران و همسايه شمالى آن بود: ما مسووليت عمده اى در قبال خليج فارس به عهده داريم: يكى اين كه روس هاى را از كشورهاى كوچك خليج دور نگه داريم و ديگر آن كه امنيت دسترسى به ذخاير نفتى منطقه را تضمين كنيم. امريكايى ها ضمن اعلام موضع خود نسبت به تلاش ها و اقدامات بعدى ايران به منظور بهره گيرى از نتايج حاصله از فتح فاو، اقداماتى را انجام دادند كه اساسا در جهت رفع نگرانى كشورهاى منطقه بود. فروش سلاح به عربستان سعودى كه به لحاظ تاثير آن بر توازن بين اعراب و اسراييل، مورد مخالفت كنگره بود، بخشى از اقدامات امريكا در اين مرحله محسوب مى شد. جورج شولتز وزير خارجه امريكا در تاريخ
۴/۲/۶۵ سعى كرد تا كنگره امريكا را توجيه كند كه تحويل ۳۵۴ميليون دلار سلاح به عربستان سعودى تصويب شود. شولتز در برابر اقدام كميته فرعى نمايندگان كه لايحه اى را در مخالفت با اين فروش پيشنهاد كرده بود، طى مطالبى براى آن كميته نوشت: اين فروش، علايم سياسى آشكارى خواهد فرستاد: علائمى به ايران كه از گسترش جنگ با عراق جلوگيرى كند و علامتى به عربستان و ديگر كشورهاى ميانه رو، كه اراده خود را تقويت كننده و اين فروش، اعتبارها و قابل اعتماد بودن ها را به عنوان يك شريك امنيتى، مورد تاييد قرار مى دهد.
شولتز در نامه ديگرى به لى ها ميلتون نماينده كنگره مسايل ديگرى را مطرح كرد كه به خوبى نگرانى هاى امريكا را خاطر نشان مى كرد. وى در نامه نوشت: عربستان سعودى براى جلوگيرى از گسترش و توسعه خراب كارى شورى يا ايرانيان در منطقه خليج فارس و حفظ جريان نفت منطقه به غرب و ژاپن، به سيستم دفاعى موشكى نياز دارد.
در اين شرايط كه امريكايى ها بر فروش سلاح به عربستان سعودى پافشارى مى كردند، خبر دستگيرى يك شبكه قاچاق اسلحه در امريكا انتشار يافته و پوشش وسيع خبرى به آن داده شد. دادستان فدرال امريكا طى يك كنفرانس مطبوعاتى اظهار داشت: پنج قرارداد مختلف با يك خريدار ايرانى كه پيش از اين نيز در سال ۱۹۸۴ در ايالات متحده امريكا، متهم به فروش اسلحه به ايران شده، منعقد شده بود. به گفته مقامات قضايى امريكا، متهمان قصد داشتند شكارى هاى اف- ۴ و اف- ،۵ موشك هاى زمين به زمين، موشك تاو و. . . را به طور غيرقانونى به ايران صادر كنند. حجم معاملات بالغ بر ۵/۲ ميليارد دلار بود.
بلافاصله روز بعد، هاشمى رفسنجانى در خطبه هاى نماز جمعه اظهار داشت: كدام قاچاقچى اسلحه در دنيا وجود دارد كه بتواند هواپيماهاى پيشرفته امريكايى را از آن كشور خارج كرده و به ايران بفرستد ما غير از اسراييل كه بايد بايكوت باشد، البته اسلحه امريكاى را از هر كجا بتوانيم، تهيه مى كنيم: به خاطر اين كه هواپيماها و بسيارى از موشك ها و سيستم توپخانه ما امريكايى است. . . امروز هم اگر يك هواپيما و موشك امريكايى پيدا كنيم، آن را مى خريم و اين هياهو براى ما عجيب است.
در فروردين سال ۱۳۶۵منابع خبرى، خبر ديدارمحرمانه صدام حسين و جورج بوش معاون رونالد ريگان رئيس جمهور وقت ايالات متحده را در رياض منتشر كردند. صدام حسين در اين ديدار محرمانه كه با حضور فهد پادشاه عربستان انجام گرفت، از امريكا خواست تا كمك هاى بيشترى به عراق بدهد.
اين در شرايطى بود كه مسعود رجوى سردسته گروهك تروريستى منافقين، با فشار ايران بر فرانسه و حل مسالمت آميز اختلافات سابق، از پاريس به عراق اخراج شد. جورج بوش در اين ملاقات، بر ادامه حملات هوايى به شهرهاى ايران و استفاده بيشتر از گروهك مسعود رجوى در عمليات تروريستى در تهران اصرار داشت. هم چنين اطلاعاتى درباره آرايش نظامى ايران به صدام حسين داده شد. بايد توجه داشت صدام حسين عجولانه مى كوشيد كه فاو را بازپس گيرد اما لشكر ويژه گارد رياست جمهورى عراق با شكست سنگين، از فاو عقب نشينى كرده بود. صدام حسين و عدنان خيرالله وزير دفاع نيز بر اين عمليات نظارت داشتند ولى ظاهرا اطلاعات امريكايى ها حاكى از آن بود كه فعلا امكان بازپس گيرى فاو وجود ندارد و بايد حمله به كشتى ها و شهرها ادامه يابد. ديدارها تا اواسط فروردين ماه ادامه داشت. يك هيات امريكايى در فروردين ماه به طور پنهانى از بغداد ديدار كرد. سرپرستى هيات را جورج نورمن عضو كنگره ملى گسترش روابط امريكا و كشورهاى عربى به عهده داشت. در ارديبهشت ماه همان سال نيز يك هيات بزرگ اقتصادى امريكايى براى نجات عراقى از بحران اقتصادى، وارد عراق شدند. اعضاى اين هيات نمايندگان چهار شركت نفتى و سه شركت غيرنفتى بودند. اين بزرگترين هيات اقتصادى رسمى بود كه امريكا تا آن زمان به بغداد فرستاده بود. قراردادهاى مهمى در اين ماموريت به امضاى طرفين رسيد. در تيرماه ۱۳۶۵ دولت عراق اعلام كرد كه بانك چيس ما نهاتان متعلق به سرمايه دار معروف امريكايى راكفلر در عراق، از اختيارات و امتيازات ويژه اى برخوردار خواهد شد.