|
نقش سپاه در عمليات مردم يارى، بازسازى و سازندگى كشور
آن چيزى كه من فكر مى كنم اين است كه سپاه در آينده كشور، نقش موثرى خواهد داشت. البته اميدوارم كه اين آينده صلح آميز باشد و هيچ دشمنى با ملاحظه قدرت انقلابى ملت ما و تجربه هاى گذشته، ديگر به اين فكر نيفتد كه تهاجم كند. بايد همواره به فكر اين بود كه دشمن ممكن است يك لحظه بعد به ما حمله كند. بنابراين، هميشه بايد بيدار بود. با توجه به اين كه بايستى اين سازندگى را در همين دورانى كه انشاءالله دوران صلح است، به شكل دقيقى انجام بدهيم. يعنى سپاه هميشه بايد به صورت يك نيروى حاضر، آماده، قوى و انقلابى هوشياردر اختيار اين ملت بزرگ و اين انقلاب باشد. مقام معظم رهبرى(دامت بركاته) ۲۹/۶/۱۳۶۹
عليرضا تميزى
جمهورى اسلامى ايران از ويژگى هاى فراوان و منحصر به فردى برخوردار است كه در مقايسه با ساير دولت ها كم نظير و يا بى نظير مى باشد. هر يك از اين خصوصيات، داراى اهميت و جايگاه خاص بوده و موجب شده اند كه علاوه بر آثار پربركت آن در بهبود شرايط داخل و خارج از كشور، ملاك و معيار ساير دولت ها و مردم دنيا براى شناخت نظام اسلامى قرار گيرند. دستيابى به اين جايگاه در حالى صورت گرفته كه در همان روزهاى آغازين پيروزى انقلاب اسلامى هر از گاهى در بخش هايى از شمال، جنوب، شرق، مركز و به ويژه در مناطق شمالغرب آشوب هاى بزرگ و كوچكى توسط دشمنان قسم خورده نظام اسلامى، شكل مى گرفت و به دنبال ناكارآمدى اين تحركات، جنگ و تهاجم گسترده نظامى نيز آغاز گرديد. اما رهبرى حكيمانه حضرت امام (ره) با استراتژى مشاركت و به كارگيرى ملت و حضور همه جانبه مردم در صحنه هاى مختلف دفاع از انقلاب اسلامى باعث شد توطئه ها يكى پس از ديگرى خنثى و با ايجاد ثبات در كشور، انقلاب اسلامى به شرايط مطلوب ترى دست پيدا كند. اين دشمنى ها پايان نپذيرفت و هر روز به شكلى متفاوت و نوعى جديد ادامه دارد و لذا حفظ و ارتقاى آمادگى هاى لازم براى پاسخگويى در شرايط مختلف، پيوسته به عنوان يك وظيفه شرعى و ملى به شمار رفته و مورد توجه و تاكيد مى باشد. همگام با اين تحولات نهاد مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامى به فرمان حضرت امام (ره) معمار كبير انقلاب اسلامى شكل گرفت و اين شجره طيبه، منشا خير و بركات فراوانى براى اسلام و مسلمين و كشور شده به همين منظور در اين نوشتار به دنبال اين هستيم كه نقش اين نهاد مقدس عمليات مردم يارى به ويژه بازسازى و سازندگى را در هنگام بحران هاى مورد اشاره و دوران دفاع مقدس و پس از آن مرور نموده و اشاره اى به بخش هايى از اين خدمات داشته باشيم. مردم يارى منظور از مردم يارى، مجموعه اقداماتى است كه يك كشور پس از آزاد سازى تمام يا بخش هايى از خاك خود وضعيتى بحرانى، براى مردم آن انجام مى دهد و به عبارت ديگر مردم يارى مجموعه اقداماتى است كه به منظور رفاه عمومى، توسعه و تعالى در سطح محلى، منطقه اى، ملى و فراملى انجام مى پذيرفت. سازندگى در سپاه عبارت است از مجموعه اقداماتى كه با به كارگيرى اعضاى سپاه و بسيج و همكارى و هماهنگى ساير دستگاه هاى دولتى و با استفاده از امكانات مازاد در عرصه هاى مختلف سازندگى در جهت كمك به تامين نيازهاى عمرانى و آبادانى و همچنين رفع محروميت و هدايت و نيز توزيع مناسب و حتى المقدور عادلانه امكانات كشور اعم از ( عمرانى يا خدماتى) در مناطق مختلف كشور به ويژه مناطق محروم انجام مى شود. محروميت ( فقر) ارايه تعريف صحيح از اين واژه علاه بر نظر و سليقه افراد به عوامل ديگرى مانند، موقعيت جغرافيايى منطقه يا محل مورد نظر، زمان ارايه تعريف و قياس آن با زمان هاى گذشته، الگوى مصرف و سطح بندى زندگى افراد يك جامعه نيز بستگى دارد، اما در هر حال تعاريف مختلفى در اين رابطه ارايه شده است. ْ«سازمان ملل متحد در قطعنامه شماره ۲۶۲۶(مصوبه مجمع عمومى) فقير را كسى مى داند كه از حداقل زندگى در شان انسان محروم است.» البته امروز فقر را در ابعاد مختلف زندگى از جمله فقر اقتصادى، فقر سياسى، فقر فرهنگى و ساير ابعاد و زواياى آن مطرح و مورد مطالعه و بررسى قرار مى دهند و لذا بايد با نگاهى همه جانبه به آن نگريسته شود، به همين دليل در تعريفى ديگر فقر اينگونه بيان شده است: فقر عبارت است از محروميت حداقل زندگى مادى و معنوى براى زيستن و تامين امكانات براى استفاده از قابليت ها و نيروهاى خلاق، جهت دستيابى به خواسته ها و حقوق حقه انسانى. در نهايت مى توان چنين بيان داشت: محروميت(فقر) عبارت است از عدم برخوردارى از حداقل امكانات زندگى فردى و يا اجتماعى. محروميت زدايى ( فقرزدايى) - با توجه به تعاريف فوق، محروميت زدايى را مى توان اينگونه تعريف نمود: مجموعه اقداماتى است كه به منظور دسترسى افراد يا جامعه به حداقل امكانات زندگى فردى يا اجتماعى انجام مى شود. توسعه برداشت مشترك از مفهوم توسعه حاكى از اين است كه هدف اساسى توسعه رشد و تعالى همه جانبه جوامع انسانى است كه شامل جنبه ها و ابعاد مختلف زندگى مى شود. توسعه روستايى در يكى از تعاريف آمده است: توسعه روستايى فرآيند همه جانبه و پايدارى است كه در چهارچوب آن توانايى هاى اجتماعات روستايى در جهت رفع نيازهاى مادى و معنوى كنترل موثر بر نيروهاى شكل دهنده نظام سكونت محلى ( اكولوژيكى، اجتماعى، اقتصادى و نهادى) رشد و تعالى مى يابد. از ديدگاه بانك توسعه جهانى نيز توسعه روستايى راهبردى است كه به منظور بهبود زندگى اجتماعى و اقتصادى گروه خاصى از مردم يعنى روستاييان فقير طرح شده است. فرآيند حضور سپاه پاسداران انقلاب اسلامى در راستاى ( اصول ۱۵۰ و ۱۴۷ قانون اساسى) و ماموريت هاى محوله مبنى بر پاسدارى از انقلاب اسلامى و دستاوردهاى آن وظيفه خود مى داند كه اين حركت مقدس را با همكارى مردم انجام و به اصولى از قانون اساسى پاسخگو باشد. با حراست از دستاوردهاى انقلاب اسلامى در اوايل انقلاب و همچنين حضور فعال در دوران دفاع مقدس خدمات سپاه و نقش موفق و تاثيرگذار اين نهاد انقلابى در پيروزى هاى جنگ براى مردم و مسوولين كاملا ملموس و به اثبات رسيده بود، در دوران پس از جنگ نيز مى بايست اين قابليت ها به نحوى مورد استفاده قرار گرفته و ميزان تاثيرگذارى سپاه در صحنه هاى داخلى و خارجى نشان داده مى شد، مشاركت و همكارى با دولت در امر عمليات مردم يارى، بازسازى و سازندگى يكى از عرصه ها براى حفظ اين وضعيت محسوب مى گردد. صاحبنظران و ناظران حوادث و بحران ها و تهاجم نظامى دشمن عليه كشور اذعان مى دارند كه سپاه در اين دوران چه اقدامات مثبتى را انجام داده و اثرات پايدارى را از خود به جاى نهاده است و اين حركتى است كه همچنان ادامه دارد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامى با همكارى برخى از نهادها و موسسه هاى دولتى، عمليات مردم يارى را از سال ۱۳۵۹ به ويژه در شمالغرب آغاز و آن را بيش از يك دهه استمرار بخشيد. در اين راستا، اصولى به شرح زير براى انجام كار تعيين و بر همين اساس حركت شكل گرفت. اصول مورد نظر: ۱- عدم موضع گيرى در برابر فرهنگ قومى و مذهبى مردم و اجتناب و احتراز از تحقير هويت فرهنگى و مذهبى مردم. ۲- گسترش اخوت، وحدت اسلامى، پرهيز از تفرقه و يارى نمودن مردم براساس تعاليم اسلامى. ۳- تفكيك صف مردم از صف ضدانقلاب توام با عطوفت و مهربانى هرچه بيشتر نسبت به مردم مسلمان. مردميارى سپاه با پيروزى از اصول ذكر شده و با همكارى نهادهايى همچون جهاد سازندگى و ساير دستگاه هاى مسوول و با فعاليت هاى متنوع و متعدد به سامان رسيد كه در ادامه به بخشى از آن اشاره خواهد شد. الف: عمليات مردم يارى به ويژه در دوران دفاع مقدس: ۱- تلاش براى كاهش ميزان بى سوادى: در اين رابطه با همكارى وزارت آموزش و پرورش سربازان واجد شرايط توسط سپاه جذب و پس از اقدامات آموزشى و توجيهى با آمادگى لازم راهى مناطق روستايى، محروم و ناامن مى شدند و بدين ترتيب در امر مبارزه با بى سوادى و يا با سواد نمودن فرزندان اين مرز و بوم تلاش خوبى در قالب طرحى به نام سرباز معلم صورت گرفت. ۲- اقدامات بهداشتى و درمانى: بهدارى سپاه در جهت امور بهداشتى و درمانى مردم در مناطق محروم در حين پاكسازى مناطق عملياتى، اقدامات موثرى را به اجرا مى گذاشت و همگام با اين اقدامات ساير نهادها، اين امر را توسعه داده و زمينه جذب مردم بيشتر فراهم شد. ۳- تلاش هاى فرهنگى: در اين دوران از سوى سپاه تلاش هاى فرهنگى و تبليغى گسترده و فراوانى با همكارى افراد با نفوذ منطقه انجام مى گرفت و تمامى اين حركات موجب افزايش اعتماد و محبت متقابل مردم و سپاه مى گرديد. اين رويه عطوفت آميز و توام با پذيرش مردم سبب مى گرديد كه با دعوت مسوولين نظام جمهورى اسلامى ايران براى همكارى افراد بومى، حتى عناصر فريب خورده و شورشگر در نهايت تسليم و صدها نفر از ضدانقلاب ها مجددا به دامن پر رافت نظام اسلامى پيوسته و خودشان به مبلغين نظام مقدس جمهورى اسلامى تبديل شوند. ميزان رضايت مردم مناطق مختلف كشور به خصوص مناطق شمالغرب از عملكرد سپاه در دوران بحران و جنگ، موجب تقويت پيوند و انسجام مردم با نهادهاى انقلاب اسلامى و در نهايت دولت اسلامى گرديد. روحيه جدايى طلبى كمرنگ تر شد و وحدت، همدلى، صفا و صميميت بيشتر گرديد. بنابراين جامعه عملكرد اين نهاد مردمى و انقلابى را مثبت و رضايت بخش دانسته و به تعبير ديگر با درك اين واقعيات، بر اين باور است كه سپاه به خوبى توانسته در توسعه و آبادانى كشور، كمك به ريشه كنى بى سوادى، توسعه فرهنگ انقلابى، از بين بردن عقب ماندگى ها و رفع محروميت ها سهيم باشد. آشكار است كه اقدامات و فعاليت هاى سپاه در دهه اول انقلاب اسلامى ايران موجب نگرش مثبت مردم در مناطق محروم به ويژه در شمالغرب شد و همزمان رابطه متقابل ساير مردم ايران با اين مناطق به ويژه در مناطق كردنشين سبب تقويت وجود مشترك فيمابين گرديد و اين نكته بيانگر آن است كه انقلاب و جامعه اسلامى به عنوان ولى نعمتان نظام همچنان نيازمند اين نوع تعاملات اصولى، منطقى و صحيح با مردم فهيم و بزرگوار مى باشد. ۴- واحد مهندسى: واحد مهندسى سپاه در حين عمليات ها، براى استقرار پايگاه هاى عملياتى و همچنين رسيدن به مناطق دور از دسترس، صدها كيلومتر جاده روستايى را احداث مى نمودند كه ضمن ايجاد امنيت، مورد استفاده مردم هم قرار مى گرفت، همچنين واحدهاى مهندسى با رسيدن به روستاها در جهت جلب رضايت عمومى مردم و رفع يا كاهش مشكلات عمومى، اقدامات ديگرى از جمله تامين منابع آب آشاميدنى، ترميم مساجد، مدارس و امثالهم را مورد توجه قرار مى دادند. به همين دليل نه تنها مردم از اين حركات خوشحال بودند بلكه به اين ترتيب زمينه ايجاد امنيت بيشتر نيز فراهم مى شد. ب: بازسازى و سازندگى بر همين اساس، سپاه پاسداران انقلاب اسلامى پس از تاييد و تصويب مقام معظم رهبرى و فرمانده كل قوا براى همكارى بيشتر با دولت، با اعتقاد به اثربخشى اين اقدامات و با توجه به تجارب كسب شده در دوران دفاع مقدس، با تمام توان به حركت خود در اين زمينه ادامه داد و سرانجام در چهارچوب اصل ۱۴۷ قانون اساسى نظام مقدس جمهورى اسلامى ايران و به منظور مشاركت در اجراى برنامه هاى توسعه اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى دولت جمهورى اسلامى ايران در زمان صلح، با حفظ آمادگى رزمى، به صورت مجرى طرح، پيمانكار و مشاور، به طور جدى وارد عرصه سازندگى و محروميت زدايى و بازسازى آسيب ها و خرابى ها ى ناشى از تهاجم گسترده دشمن به تاسيسات و شهرها شد. اين ماموريت با كمك به مردم در حوادث غيرمترقبه، امور بهداشتى و همچنين بازسازى مناطق عملياتى شروع و به تدريج با پذيرفتن مسووليت اجراى انواع پروژه هاى كوچك و بزرگ ملى و منطقه اى كه بعضا براى اولين بار توسط نيروهاى متخصص سپاه صورت مى گرفت، توسعه يافت، به گونه اى كه امروزه دستاوردهاى اين حركت مقدس و ارزشمند كه در ادامه به مصاديقى از آن اشاره خواهد شد براى همگان انكارناپذير است. قرارگاه سازندگى خاتم الانبيا(ص) سپاه پاسداران انقلاب اسلامى نيز در راستاى ماموريت دفاع از دستاوردهاى انقلاب اسلامى و توسعه همه جانبه كشور، به عنوان يك رده تخصصى و مجهز، همگام با ساير رده هاى سپاه از جمله بسيج كه با اجراى ماموريت هايى مانند: طرح واكسيناسيون فلج اطفال، ماموريت هاى امدادى در حوادث غيرمترقبه، بيمه روستاييان، آمارگيرى اماكن مذهبى و اجراى طرح هاى بسيج سازندگى در شهرها و روستاها افتخار آفريده است. فعالانه وارد عرصه سازندگى شد و تا پايان سال ۱۳۸۵ با اجراى بيش از ۱۵۸۰ طرح بزرگ ملى و استانى در گرايش ها، رشته ها و زمينه هاى مختلف مانند: سد سازى، ساخت بندر، اسكله و موج شكن، ساخت سازه هاى شناور، احداث شبكه هاى آبيارى، زهكشى و كانال هاى انتقال آب، احداث حوضچه هاى ساخت و تعمير كشتى و ساير سازه هاى دريايى، ساخت تجهيزات مهندسى، ساخت تصفيه خانه فاضلاب، احداث انواع خطوط انتقال آب، نفت و گاز، ساخت مخازن نفت و آب، تونل و سازه هاى زيرزمينى، ابنيه مسكونى و ادارى، راهسازى، معدن، خدمات حمل و نقل دريايى و زمينى، كشاورزى، خدمات مهندسى و مشاوره اى و پذيرش كار در رشته هاى جديد مانند ساخت پتروشيمى و پالايشگاه، كمك به دولت جمهورى اسلامى و خدمت به مردم در اين زمينه را هدف خود قرار داده است، ارزيابى نتايج و دستاوردهاى اين حضور مبارك، بيانگر نكات مثبت فراوانى است كه شايد كمتر مورد توجه قرار گرفته باشد. كسب اين دستاوردهاى ارزشمند، مرهون حضور و تلاش همه جانبه و مخلصانه نيروهاى سپاه و بسيجيان ايثارگر بوده كه مى توان آن را در چند بخش جداگانه به شرح ذيل مورد توجه قرار داد: الف ـ دستاوردهاى درون سازمانى شامل مواردى مانند: افزايش و ارتقاى توان رزمى و دفاعى، كسب و ارتقاى دانش فنى جديد و به روز، رشد كيفى توان مديريت فنى و تخصصى، اثبات كارآمدى مجموعه سپاه به عنوان نهادى چند منظوره و خدمتگزار در عرصه هاى مختلف، توسعه و تقويت ساختار و سازمان، تربيت نيروى انسانى مجرب و متخصص، دستيابى به جديدترين ماشين آلات و تجهيزات مهندسى و تامين بخشى از هزينه هاى دفاعى. ب ـ دستاوردهاى برون سازمانى شامل مواردى مانند: ( كمك به دولت در اجراى بخشى از نيازهاى عمرانى، صنعتى، كشاورزى و مشاور فنى، كاهش اتكا به شركت هاى خارجى و فراهم نمودن شرايط براى ورود به عرصه هاى جديد تجربه نشده، ايجاد فرصت براى رشد و شكوفايى دستگاه هاى ذيربط به ويژه در بخش خصوصى، توسعه و تقويت زيرساخت هاى عمرانى و صنعتى كشور، احيا و توسعه زمين هاى كشاورزى، كمك به تقويت و توسعه امنيت ملى به ويژه در مناطق مرزى و دور افتاده از طريق مشاركت دادن اهالى بومى در اجراى پروژه ها، ارتقا و ترويج فرهنگ كار و تلاش در جامعه، كمك به رفع محروميت ها و تقويت و ارتقاى سطح رفاه عمومى، كارآفرينى و كمك به توسعه اقتصادى و رشد سطح معيشتى مردم. بديهى است كه كسب اين دستاوردها، از آنچنان اهميتى برخوردار بوده كه نگرانى و خشم دشمن را در پى داشته و او را وادار ساخته تا به هر شگردى حتى نسبت به اتهام تروريسم، براى تخريب چهره خدمتگزار سپاه رو آورد ، اما اگر آنان اين حركت مقدس را تروريسم معرفى مى كنند، بايد بدانند كه سپاه با تقويت و توسعه حضور خود در خدمت به امت اسلامى، به دنبال عصبانيت بيشتر آنهاست و به فرموده شهيد بزرگوار آيت الله بهشتى كه فرمودند: «امريكا عصبانى باش و از اين عصبانيت بمير» پيوسته به اين تلاش افزوده و هر روز به اين مساله مى انديشد كه چگونه و با چه روشى دامنه تشعشع نورانى بركات انقلاب اسلامى را به اقصى نقاط كشور و جهان گسترش دهد و به همين دليل خدمتگزارى به مردم و دولت اسلامى را براى خود يك افتخار مى داند. در پايان ضمن شكرگزارى به درگاه احديت، پاسداران و بسيجيان را همين بس كه مردم قدرشناس و همچنين مراد و رهبرشان، فرمانده معظم كل قوا (دامه بركاته) بارها نقش ارزشمند آنان را در حفاظت از دستاوردهاى انقلاب اسلامى و خدمت به سازندگى جامعه تاييد و در تقدير از نقش سپاه در ساخت سد كرخه در تاريخ ۱/۴/۷۶ فرمودند: سلام و سپاس مرا به آن عزيزان ابلاغ كنيد، خداوند آنان را در نشان دادن تاثير معجزه آساى نيروى ايمان به خدا و توانايى هاى خداداد، موفق تر و سربلندتر بدارند. با اعتقاد به همين اصل، وظيفه داريم شكر اين نعمت را به جاى آوريم كه توفيق يافته ايم طى چند سال گذشته در خدمت به ملت و مملكت از هيچ كوششى دريغ ننموده و آمادگى بيشتر خود را براى دفاع از ارزش هاى انقلاب اسلامى و اركان آن و به ويژه شركت در پروژه هاى بزرگ، ملى و ماندگار اعلام داريم. ما زنده به آنيم كه آرام نگيريم موجيم كه آسودگى ما عدم ماست * معاون هماهنگ كننده قرارگاه سازندگى خاتم الانبيا(ص)
|