حبيب تركاشوند
امشب بزرگترين رخداد ادبى كشور يعنى بيست و يكمين نمايشگاه بين المللى كتاب تهران رقم مى خورد.
نمايشگاهى كه هم اكنون در اولين سال دهه سوم خود توانسته رتبه اول جهانى از نظر ميزان بازديد كننده و رتبه دوم را در جهان از لحاظ ميزان كشورهاى شركت كننده در آن پس از نمايشگاه فرانكفورت كسب كند.
از سال گذشته به علت مشكلات ترافيكى كلان شهر تهران و همچنين محدوديت فضايى، سياستگذاران نمايشگاه محل آن را به مصلاى تهران انتقال دادند. اقدامى كه ابتدا با موضع گيرى شديد برخى اهالى نشر و رسانه ها روبه رو شد، اما با گذشت زمان و آشنايى ناشران و مطبوعات با ظرفيت هاى بالفعل و بالقوه مصلى اين اقدام مورد پذيرش قرار گرفت.
بى شك گردهمايى بيش از ۱۷۰۰ ناشر داخلى و همچنين ناشران ۷۶ كشور ديگر در يك مكان علاوه بر اينكه به صورت نمادين گراميداشت كتاب و فرهنگ مطالعه است، اما بى شك اين عمل به خودى خود راهگشا نيست.
متاسفانه هر ساله شاهد كاهش تيراژ نسخ كتاب ها و از آن بدتر طبق آمار كاهش گرايش به مطالعه كتاب در بين اقشار مختلف جامعه اعم از بزرگسالان و جوانان هستيم.
وقتى نگاهى گذرا به سير تيراژ كتاب مى اندازيم، خواهيم ديد كه اكنون ميانگين نسخه هاى كتاب ها از ۳۰۰۰ نسخه فراتر نمى رود. آن هم براى كتاب هاى ارزشمندى كه شايد قرن ها بگذرد و چنين كتاب هايى با محتواى غنى پا به عرصه نشر نگذارند.
اگر بخواهيم ۳۰۰۰ نسخه كه ميانگين نشر يك كتاب است را با جمعيت ۷۰ ميليونى كشور مقايسه كنيم، خواهيم ديد كه ميزان مطالعه كنندگان يك كتاب چه رقم كوچكى خواهد شد.
برخى گسترش روز افزون رسانه هاى صوتى -تصويرى را باعث عدم اقبال كافى جامعه به كتاب و كتابخوانى مى دانند هر چند اين مولفه در ركود فرهنگ كتابخوانى بى تاثير نيست اما چنانچه راهكارها و سياست هاى كلان در اين حوزه انديشيده شود كماكان كتاب جايگاه خاص خود را حفظ خواهد كرد و رسانه ديگرى جايگزين آن نخواهد شد كه مى توان براى مثال به چند مورد ذيل اشاره كرد.
۱- ايجاد نمايشگاه هاى دائمى كتاب: هر چند آمار دقيقى در دست نيست اما اگر در نمايشگاه كتاب امسال آمارى گرفته شود خواهيم ديد كه شايد تعداد كتبى كه توسط مردم در نمايشگاه خريدارى مى شود از تمام سال بيشتر باشد. اين امر حائز اين نكته است كه چنانچه مردم و نسل جوان از جديدترين كتاب هاى منتشر شده مرتبط با نياز و علاقه خود مطلع شوند قطعا تاثير خاصى در رونق نشر و خريد كتاب خواهد گذاشت.
۲- قيمت كتاب: هر چند شايد در نگاه اول قيمت يك كتاب معمولى قيمت بالايى نباشد اما اگر منصفانه تر بنگريم شخصى كه خواهان خريد و مطالعه مداوم كتاب هاى مورد نياز خود است بايد بخش قابل توجهى از درآمد ماهيانه خود را صرف خريد كتاب كند كه اين موضوع براى اكثر دهك هاى جامعه امكان پذير نيست.
موضوع فوق  براى جوانان و نوجوانان كه از استقلال مالى كمترى برخوردارند شدت مى يابد.
۳- تبليغ و اطلاع رسانى: ساعت هاى مديدى از رسانه ملى صرف تبليغ كالاهاى پر زرق و برق مصرفى و تزيينى و همچنين مواد خوراكى گاها بى ارزش مى شود، حال اگر قسمت اندكى از اين وقت به تبليغ كتاب هاى مناسب و غنى براى جامعه اختصاص داده مى شد آيا در ترغيب به كتابخوانى بى تاثير بود؟ البته با توجه به هزينه هاى گزاف تبليغات كه براى ناشرين و مولفان صرف اقتصادى نخواهد داشت، بى شك تسهيلات خاصى قائل شدن براى اين امر ضرورى است.
۴- مسابقات كتابخوانى: يكى از مشوق هاى نسل جوان و نوجوان به كتاب، ايجاد رغبت در آنان از طريق مسابقه كتابخوانى است. چنانچه اين مسابقات در حوزه هاى مختلف در تمامى ارگان ها و براى قشرهاى گوناگون با موضوعات مختلف گسترش يابد بى ترديد در اين امر تاثير گذار خواهد بود.
چند نكته فوق و نكات ديگرى كه اين چند سطر جاى پرداختن به آنها نيست چنانچه مورد توجه خاص قرار گيرد شايد بتواند سهم بسزايى در بهبود فرهنگ كتابخوانى در جامعه داشته باشد.

مرحوم آيت الله بهاء الدينى در يكى از درس هاى اخلاق فرموده اند:
مرحله اول اخلاق اسلامى، تهذيب خود است، كه انسان به واسطه آن آتش را از خود دور مى كند. آن گاه نوبت به تدبير منزل مى رسد. مرحله سوم تهذيب، اداره و تطهير جامعه و دور كردن آن از آتش است. انسان كامل كسى است كه اين سه مرحله را طى كند.